Openbare financien

Het is zeer onwaarschijnlijk dat de overheidsschuld in de landen Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland zich op een duurzaam niveau stabiliseert als het huidige nationale beleid wordt voortgezet. Zelfs als de rente op staatsobligaties lager is dan de economische groei, betekent dit niet automatisch dat de overheidsfinanciën stabiel zijn.

Vooral de groei van het bruto binnenlands product (bbp) tijdens perioden van hoogconjunctuur zorgt voor dalende staatsschulden, uitgedrukt als aandeel van het bbp.

De rente-uitgaven van de Nederlandse overheid stijgen naar verwachting van acht miljard euro in 2024 tot ruim zestien miljard in 2030. Ongeveer de helft van deze stijging komt door nieuwe schulden en de andere helft door herfinanciering tegen hogere rentes.

Het verkiezingsprogramma van de SP vergroot het overheidstekort in 2030 met circa 23 miljard euro. Dit komt vooral door hoger minimumloon en uitkeringen en verlaging van de AOW-leeftijd en ondanks de introductie van een vermogensbelasting en een stevige verhoging van de vennootschapsbelasting.

De nationale ontsnappingsclausule voor defensie-uitgaven binnen het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) leidt naar verwachting tot een toename van het begrotingstekort en de overheidsschuld voor alle vijftien lidstaten die er een beroep op doen. Na afloop van de ontsnappingsclausule in 2028 neemt, ceteris paribus, de begrotingsopgave die volgt uit het SGP toe voor deze lidstaten.

In recente bijdragen aan ESB pleiten vertegenwoordigers van twee politieke partijen onder andere voor aanpassing van de begrotingsregels van de rijksoverheid. Aangepaste begrotingsregels scheppen echter geen extra begrotingsruimte, zolang Nederland zich houdt aan de door de lidstaten van de Europese Unie gemaakte afspraken over het begrotingsbeleid.

Het verkiezingsprogramma van de PVV vergroot het overheidskort in 2030 met circa 25 miljard euro. Dit komt vooral door hogere uitgaven aan defensie en zorg, door verlaging van de AOW-leeftijd en door de afschaffing van de btw op boodschappen. Het programma vergroot de economische groei in de komende kabinetsperiode, verlaagt de werkloosheid en stuwt de inflatie op.

De belangrijkste inkomstenbron voor gemeenten is de algemene uitkering uit het gemeentefonds die zij van het Rijk ontvangen. Door rijksbeleid daalt echter de omvang van het gemeentefonds in 2026 en 2028, wat een tekort op de begroting veroorzaakt.

Het Centraal Planbureau (CPB) rekent deze zomer weer de verkiezingsprogramma’s door (“Keuzes in Kaart”) van de politieke partijen die vrijwillig een reeks van maatregelen indienen bij het planbureau. Het CPB kwam op 7 juli met een startnotitie, waarin een aantal belangrijke wijzigingen in de doorrekenmethodologie kenbaar worden gemaakt. In deze blog zet ik deze vernieuwingen uiteen.

De Europese Centrale Bank schat dat voor de periode 2025–2031 binnen de Europese Unie ongeveer 1,3 biljoen euro aan extra overheidsinvesteringen nodig is om het hoofd te bieden aan grote economische en maatschappelijke uitdagingen. Aangezien Europese gelden tekortschieten, zal een aanzienlijk deel van dit bedrag door nationale overheden gefinancierd moeten worden. Lidstaten met krappe overheidsbudgetten en hoge staatsschulden blijken echter notoire onder-investeerders.

In haar vandaag verschenen rapportage over de Nederlandse economie spreekt de OESO van een redelijk tot goed functionerende economie, die structureel zal verslechteren als de politiek keuzes voor zich uit blijft schuiven.

De afgelopen jaren lukt het de overheid steeds minder goed om alle begrote uitgaven te realiseren. Uitgaven worden uitgesteld via kasschuiven, of geld blijft aan het eind van het jaar op de plank liggen (onderuitputting).

Tijdelijke verhogingen van de dividendbelasting kunnen helpen om overheidsschulden te matigen, maar veroorzaken wel grote schommelingen in aandelenprijzen.

Banken en de staat zijn nauw met elkaar verweven in de zogenoemde ‘diabolic loop’, waarbij reddingsoperaties van banken door de staat het kredietrisico van de staat verhogen.