Om een samenleving weerbaar te maken, springen twee zaken meteen in het oog: je wil dat burgers zelf met onverwachte uitdagingen om kunnen gaan – bijvoorbeeld wanneer centrale infrastructuren uitvallen. En je wil dat burgers bereid zijn elkaar te helpen in tijden van crisis, groot en klein.
Die bereidheid om elkaar te helpen in tijden van crisis is, zeker in een democratische samenleving, niet iets wat je kunt afdwingen. De beste strategie is waarschijnlijk om ervoor te zorgen dat mensen zich met anderen verbonden voelen en dat ze het gevoel hebben eerlijk behandeld te worden, zodat ze uit wederkerigheid bereid zijn om te helpen.
Die verbondenheid en een eerlijke behandeling komen niet vanzelf: ze moeten verankerd worden in onze samenleving en economie. Ervaren burgers solidariteit met anderen, of vooral concurrentie? Is er ruimte en tijd in hun leven om banden op te bouwen met anderen, ook buiten de directe kringen van familie en vrienden, of moeten ze elke vrije minuut besteden aan de strijd om het hoofd boven water te houden? Voelen ze dat de samenleving hun een eerlijke kans biedt om hun leven op te bouwen, of zien ze dat zo’n kans vooral is voorbehouden aan bevoorrechte groepen?
De ervaringen op de werkplek, of breder op de arbeidsmarkt, zijn daarbij cruciaal. Want hoewel ook buurt- en sportverenigingen, geloofsgemeenschappen en andere lokale netwerken van belang zijn, komt vooral op de arbeidsmarkt ook het vermogen tot samenwerken tussen mensen met uiteenlopende achtergronden tot wasdom. Juist die twee factoren – sterke sociale netwerken en het vermogen om samen te werken – lijken bepalend voor de weerbaarheid.
Om weerbaarder te worden moeten we dus aan de slag met de arbeidsmarkt. In plaats van efficiëntie – wat draagt de baan bij aan de winst van de werkgever? – moeten we durven vragen wat werkplekken bijdragen aan het ontwikkelen van het karakter en de sociale netwerken van burgers. Kunnen mensen samenwerken, ook met anderen met verschillende achtergronden en perspectieven, of worden ze vooral getraind om orders op te volgen? Kunnen ze multidimensionaal denken en problemen oplossen, of worden ze vooral afgericht op financiële resultaten?
De te verwachtende ontwikkelingen rondom AI maken deze vragen des te relevanter. Want geven we mensen nog wel de kans om een dieper inzicht te ontwikkelen in de werkprocessen waar ze deel van uitmaken, en om relevante vaardigheden te verwerven? Of maken we ze afhankelijk van apps die hen managen, maar die mogelijk als eerste uitvallen in een crisis? Heeft men nog het recht om collega’s te ontmoeten, en wat zijn de ontwikkelingsmogelijkheden om nieuwe vaardigheden te verwerven Werkgevers, vakbonden, en ook de wetgeving zijn aan zet als we willen dat mensen door hun werk tot proactieve burgers worden die aan een weerbare samenleving kunnen bijdragen.
Auteur
Categorieën