De FNV wil dat per 1 januari a.s. het wettelijk minimumuurloon van 14,71 euro naar 18,28 euro wordt verhoogd. Dit is een stijging van 24 procent. Maar vanwege de koppeling aan de AOW is deze verhoging peperduur. Het is niet gek dat alleen de SP en PvdD dit voorstel hebben overgenomen: zij laten hun programma niet doorrekenen door het CPB en kunnen dus makkelijk aan gratis bier doen.
Voorstel in 2023
Jacob-Jan Koopmans en Tijmen de Vos van de FNV roepen in een recente blog op deze site politieke partijen op om duidelijker te zijn over hun plannen voor het minimumloon. Hun pleidooi voor een forse verhoging doet denken aan de verkiezingscampagne in 2023, toen de FNV opriep het minimumuurloon per 1 januari 2024 te verhogen naar 16 euro per uur, een stijging van ruim 20 procent. Ook werd er voorgesteld om uitkeringen zoals de AOW, WIA, Wajong en bijstand mee te laten stijgen – de SP, Christen Unie, Partij voor de Dieren (PvdD) en GroenLinks-PvdA gingen in het kielzog mee. Een dergelijke verhoging zou circa 15 miljard euro per jaar gekost hebben, waarvan circa twee derde samenhangt met hogere AOW-uitgaven. Door de vergrijzing zullen deze kosten de komende jaren bovendien verder oplopen. Eerder berekende ik samen met Pierre Koning dat het voorstel zou leiden tot een bijna 50 procentpunt hogere overheidsschuldquote in 2060, waardoor het overheidsbudget volledig uit balans raakt.
Voorstel nu
Nu stellen Koopmans en de Vos een verhoging van 24 procent voor, gebaseerd op een EU-richtlijn waarin het minimumloon minimaal 60 procent van het mediane inkomen dient te zijn. Dit voorstel kost de overheid pakweg 16 miljard euro aan extra uitkeringen, zolang de koppeling van uitkeringen en de AOW aan het minimumloon niet wordt aangepast. Dat bedrag is vergelijkbaar met de extra defensie-uitgaven om de nieuwe NAVO-norm te halen.
Op de lange termijn zou de overheidsschuldquote daardoor stijgen van een geraamde 126 procent bruto binnenlands product (bbp) naar maar liefst 180 procent bbp. Daarmee raakt het overheidsbudget nog meer uit balans, terwijl de Studiegroep Begrotingsruimte juist stelde dat de collectieve uitgaven aan zorg en sociale zekerheid de komende tien jaar al toenemen van een vijfde van het bbp naar ruim een kwart van het bbp. Zij riep dan ook op deze uitgaven te beperken en niet om deze aanzienlijk uit te breiden.
AOW-koppeling is kostbaar
De voornaamste reden dat het verhogen van het minimumloon zoveel kost is omdat deze gekoppeld is aan de AOW. Een alleenstaande AOW-gerechtigde ontvangt 70 procent van het minimumloon, samenwonende AOW’ers krijgen ieder 50 procent.
De AOW doet nu al een flink beroep op algemene middelen. Sinds 2001 zijn de AOW-premies niet meer toereikend om de AOW-uitkeringen te dekken en wordt het verschil aangevuld met algemene middelen. . In 2001 was dit slechts 3,4 procent, in 2024 al 55 procent, en bij het FNV-voorstel zou dit oplopen tot 64 procent, terwijl het door de vergrijzing de komende jaren nog eens verder zal gaan oplopen. Als deze stijging door werkenden opgebracht moet worden, zal dit een aanzienlijke belastingverhoging betekenen of kan het gevolg zijn dat de AOW andere overheidsuitgaven zoals zorg en onderwijs verdringt en dat de afgesproken veiligheidsinspanning niet haalbaar is.
Vanuit het perspectief van armoedebestrijding onder ouderen is een verhoging van de AOW bovendien niet noodzakelijk. Zo heeft de commissie sociaal minimum gepleit voor een hoger minimumloon en bijstand, maar wilde zij de koppeling met de AOW achterwege laten. De AOW-uitkering is nu immers al honderd tot enkele honderden euro’s per maand meer is dan voor andere sociale minima.
Minimumloon verhogen vraagt om loslaten koppeling
Omdat verhoging van het minimumloon met de koppeling aan de AOW een dure grap is, stelden partijen die hun programma lieten doorrekenen door het CPB voor om de AOW-koppeling aan te passen. GroenLinks-PvdA en de ChristenUnie stelden beide een verhoging van 13,3 procent voor, waarmee het minimumuurloon in 2028 op 18 euro zou uitkomen. Om dit te betalen beperkt GroenLinks-PvdA daarbij de dubbele algemene heffingskorting voor ouderen met zestig procent, wat 5,4 miljard euro opleverde. Hierdoor wordt feitelijk de koppeling van de AOW aan het minimumloon in belangrijke mate teruggedraaid. De ChristenUnie koos een andere route: zij wilde de premievrijstelling voor AOW-gerechtigden beëindigen, waardoor meer AOW-uitgaven door premies zouden worden betaald.
Gratis bier
Met het in stand houden van de koppeling aan de AOW is de door FNV voorgestelde verhoging van het minimumloon extreem duur. Het is realistischer om het minimumloon te verhogen zonder de koppeling aan de AOW of via een verandering van de werking van de koppeling, zoals GroenLinks-PvdA in de doorrekening bij de vorige verkiezingen voorstelde.
Partijen als de SP en de PvdD doen echter niet mee aan de doorrekening van het CPB, die hen zou dwingen om keuzes te maken. Dan is het simpel om een minimumloonverhoging te beloven én de AOW-koppeling in stand te houden: zonder te hoeven betalen, is het makkelijk om gratis bier uit te delen. Laten we deze partijen dus niet te serieus nemen.
Auteur
Categorieën