“Op de lange termijn hebben milieu-, sociale en governance-aspecten [van de bedrijfsvoering] reële en meetbare financiële gevolgen”. Deze uitspraak komt van Larry Fink (2016), CEO van BlackRock, de grootste vermogensbeheerder ter wereld.
Eigen of maatschappelijk belang
Jarenlang riep Fink bestuurders op om meer aandacht te hebben voor de maatschappelijke verantwoordelijkheid van hun bedrijven. Dat lijkt een kwestie van welbegrepen eigen belang. Er zijn namelijk indicaties dat bedrijven die aandacht hebben voor milieu-, sociale en governance-aspecten (ESG) op de lange termijn succesvoller zijn (Ortiz-de-Mandojana en Bansal, 2016; Whelan et al., 2025), terwijl dergelijke aandacht beleggers op de korte termijn geen rendement lijkt te kosten (Alves et al., 2025). Voor een langetermijnbelegger als BlackRock levert een actief ESG-beleid van bedrijven dus winst op.
Maar beleggers kunnen ook idealistischere motieven hebben om ESG-beleid te stimuleren. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Nederlandse pensioenfondsen. Hun deelnemers – die verplicht pensioensparen – hebben uiteraard belang bij een hoog pensioen, maar hun welvaart wordt ook door andere factoren bepaald. Luuk van der Linden, Bart Kuijpers en Jorgo Goossens stellen daarom dat pensioenfondsen hun beleggingsbeleid op de voorkeuren van hun deelnemers moeten afstemmen. Zo kunnen fondsen inzetten op positieve maatschappelijke impact, of als uitgangspunt nemen dat zij geen maatschappelijke schade aanrichten – een uitgangspunt waar volgens Mathijs van Dijk in de pensioenwereld steeds meer aandacht voor is.
Beperkingen
Toch moeten we van ESG niet te veel verwachten, waarschuwt Jeannette Vinke. Het raamwerk is breed en niet alle indicatoren zijn even materieel, waardoor bedrijven goede sier kunnen maken met symbolische acties zonder hun bedrijfsmodel werkelijk aan te passen.
Dat de omzetting van ESG-woorden in daden in de praktijk weerbarstig is, geldt niet alleen voor bedrijven. Jorgo Goossens, Vera de Man en Lotte van Wanrooij laten zien dat ook de klimaatambities van de Nederlandse pensioenfondsen lang niet altijd leiden tot een duurzamere beleggingsportefeuille. Aandacht, betrokkenheid en sturing van het fondsbestuur is nodig om daadwerkelijk een verschil te maken. Tjarda Molenaar merkt op dat dit een van de sterke kanten is van private equity, dat met betrokken aandeelhouderschap mogelijk een verschil kan maken in de verduurzaming van het midden- en kleinbedrijf.
Het risico van maatschappelijke verantwoordelijkheid als tweede doel naast financieel rendement is echter dat bestuurders van fondsen minder makkelijk kunnen worden afgerekend op hun beleggingskeuzes, zo stellen Rob Bauer, Jules van Binsbergen en Esther Eiling. Bij tegenvallende beleggingsresultaten kunnen zij zich dan immers verschuilen achter het doel van maatschappelijke impact, en vice versa.
Activisme
Met de toegenomen aandacht voor de maatschappelijke impact van bedrijven, komen hun bestuurders sneller in politiek vaarwater. Sommige belanghebbenden vragen van hen om de verduurzaming te versnellen, terwijl andere vrezen dat dat ten koste gaat van het financiële rendement. Eva Vermeulen beschrijft hoe dit aandeelhoudersactivisme voor en tegen ESG het afgelopen decennium een vlucht heeft genomen.
Onder invloed van deze politisering lopen bedrijfsbestuurders op eieren als het om ESG gaat. Waar veel bedrijven ESG voorheen in woorden omarmden maar feitelijk weinig deden (Loko en Schiehll, 2025), zien we nu ook een omgekeerd fenomeen: bedrijven zeggen er minder over, maar houden hun ESG-beleid stilletjes overeind (Hawkins en Cooper, 2025).
Geopolitieke kwestie
Die politisering van het ondernemingsbestuur strekt verder dan de bestuurskamers: het kan zomaar een geopolitieke kwestie worden. Terwijl Europa grote beursgenoteerde ondernemingen sinds 2024 verplicht om gedetailleerd te rapporteren over ESG, hebben diverse Amerikaanse staten juist anti-ESG-wetgeving aangenomen (Tang et al., 2024). ESG lijkt in de Verenigde Staten een taboe te zijn geworden – Larry Fink zal je er tegenwoordig niet meer over horen (Reuters, 2023).
Die Amerikaanse draai werkt door in Europa. Boris Schellekens en Rodrigo Fernandez laten zien dat BlackRock en andere grote Amerikaanse vermogensbeheerders systematisch tegen klimaatresoluties van andere aandeelhouders stemmen, terwijl de Nederlandse vermogensbeheerders deze voorstellen vaak wel steunen. Dirk Schoenmaker vult aan dat Amerikaanse vermogensbeheerders in heel Europa aan aandeel winnen, en dat het stemverschil tussen Amerikaanse en Europese vermogensbeheerders de laatste jaren groter is geworden.
Die ontwikkeling stelt Europa voor een principiële keuze. Accepteren we dat de Amerikaanse politiek de koers bepaalt van bedrijven die actief zijn in Europa? En, zo nee, hoe kunnen we dat voorkomen, en wat hebben we daarvoor over? Met de huidige politieke wind aan de andere kant van de oceaan, is de inrichting van het Europese bedrijfsbestuur ook een geopolitiek vraagstuk geworden.
Literatuur
Alves, R., P. Krüger en M. van Dijk (2025) Drawing up the bill: Are ESG ratings related to stock returns around the world? Journal of Corporate Finance, 93, 102768.
Fink, L.D. (2016) Larry Fink’s 2016 corporate governance letter to CEOs. Te vinden op www.blackrock.com.
Hawkins, N. en K. Cooper (2025) Are companies actually scaling back their climate commitments? Harvard Business Review, 23 september.
Loko, A.G.S. en E. Schiehll (2025) ESG policy–practice decoupling: a measurement framework and empirical validation. Sustainability, 17(3), 1203.
Ortiz‐de‐Mandojana, N. en P. Bansal (2016) The long‐term benefits of organizational resilience through sustainable business practices. Strategic Management Journal, 37(8), 1615–1631.
Reuters (2023) BlackRock’s Fink says he’s stopped using ‘weaponised’ term ESG. Reuters Nieuwsbericht, 26 juni.
Tang, O., X. Shi en L. Jiu (2024) Value creation or political trick? An event study on anti-ESG regulations. Finance Research Letters, 65, 105530.
Whelan, T., U. Atz, T. Van Holt en C. Clark (2025) ESG and financial performance: uncovering the relationship by aggregating evidence from 1,000 plus studies published between 2015–2020. Rapport, te vinden op stern.nyu.edu.
Auteur
Categorieën
