Rijk stuurt aan op hogere gemeentelijke afvalstoffenheffing

Op Prinsjesdag kondigde het demissionaire kabinet aan dat de afvalstoffenbelasting, de belasting op het verbranden van afval, vanaf 2028 meer dan verdubbelt, met als een van de doelen het verminderen van de hoeveelheid restafval.

De belasting wordt betaald door afvalverwerkende bedrijven. Zij rekenen de kosten door aan klanten, waaronder gemeenten, die de hogere kosten op hun beurt doorberekenen in de afvalstoffenheffing voor huishoudens. Gemeenten kunnen huishoudens stimuleren om minder restafval te produceren door het tarief van de afvalstoffenheffing afhankelijk te maken van de hoeveelheid afval die een huishouden aanbiedt (diftar). In 2025 hanteert 58 procent van de gemeenten diftar. In deze gemeenten betalen huishoudens gemiddeld minder voor de afvalstoffenheffing (figuur).

De hogere afvalstoffenbelasting vanaf 2028 zal de gemeentelijke afvalstoffenheffing waarschijnlijk verhogen. Dat is niet voor het eerst. De belasting is in 2014 ingevoerd en ook in 2019 al eens verhoogd.

De figuur toont dat het gemiddelde tarief van de gemeentelijke afvalstoffenheffing tussen 2005 en 2019 licht daalde. Dat de introductie van de afvalstoffenbelasting in 2014 geen zichtbaar effect op de afvalstoffenheffing had, komt door een verlichting van andere grote kostenposten in die tijd. Veel gemeenten konden bijvoorbeeld een nieuw, goedkoper contract afsluiten met de afvalverwerker.

In 2019 stijgt de afvalstoffenbelasting van het Rijk echter met 143 procent. Vanaf dit jaar verhogen gemeenten hun afvalstoffenheffingen veel sterker dan in voorgaande jaren. De hogere kosten van de rijksbelasting zijn veelal stapsgewijs doorberekend waardoor deze verhoging ook in 2020 en 2021 nog te zien is. Vanaf 2021 droegen andere factoren, zoals hogere energieprijzen, bij aan de gemeentelijke tariefstijging.

Als de Prinsjesdagplannen doorgaan, zullen zowel gemeenten met als zonder diftar deze kosten moeten doorberekenen in de afvalstoffen­heffing. De hogere rijksbelasting komt in 2028 dus opnieuw bij huishoudens terecht. En dat is ook de bedoeling, gezien het oogmerk van deze belasting. Alleen zijn het wel de gemeenten die er door hun inwoners op zullen worden aangekeken.