ESB 4854: Gemeenten aan zet

Sinds de decentralisatie in 2015 hebben gemeenten er veel taken bij gekregen, met name in het sociaal domein en de (langdurige) zorg. Ondertussen gaat de financiering vanuit het Rijk omlaag. Hoe staan gemeenten ervoor?

Open de bladerpdf ESB 4854 Gemeenten aan zet

De losse artikelen zijn ook te lezen via het overzicht hieronder.

Inhoud ESB 4854

• De nadelen van decentralisatie zijn er, nu de voordelen nog

  Geplaatst als type:

  • Inleiding

  Gepubliceerd om: februari 26 2026 26 februari 2026

  

  Geschreven door:

  • Jasper Lukkezen

  De nadelen van decentralisatie zijn er, nu de voordelen nog

  Sinds de decentralisatie in 2015 hebben gemeenten er veel taken bij gekregen, met name in het sociaal domein en de (langdurige) zorg. Ondertussen gaat de financiering vanuit het Rijk omlaag. Hoe staan gemeenten ervoor?

  

  Geplaatst als type:

  • Inleiding

  Gepubliceerd om: februari 26 2026 26 februari 2026

  Geschreven door:

  • Jasper Lukkezen

• Decentralisatie sociaal domein reduceert recht tot kostenpost

  Geplaatst als type:

  • Column

  Gepubliceerd om: februari 26 2026 26 februari 2026

  

  Geschreven door:

  • Eline Marie Linthorst

  Decentralisatie sociaal domein reduceert recht tot kostenpost

  Voor veel gemeenten leiden Wmo-taken tot financiële kopzorgen en ze zijn daarom voortdurend op zoek naar manieren om uitgaven te beheersen. Steeds vaker zoeken gemeenten daarbij de randen op van wat juridisch toelaatbaar is, of gaan daar zelfs overheen. Dat bespaart misschien geld op de korte termijn, maar holt ook de rechtsbescherming uit.

  

  Geplaatst als type:

  • Column

  Gepubliceerd om: februari 26 2026 26 februari 2026

  Geschreven door:

  • Eline Marie Linthorst

• Gemeenten hebben steeds minder ruimte om te investeren

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 18 2026 18 februari 2026

  

  Geschreven door:

  • Jan van der Lei

  Gemeenten hebben steeds minder ruimte om te investeren

  Na de kredietcrisis in 2009 zijn de investeringen van gemeenten gedaald en niet meer opgeveerd. Terwijl maatschappelijke opgaven om meer investeringen vragen, staan er de komende tijd opnieuw bezuinigingen op het gemeentefonds ingeboekt. Dit zet de investeringen verder onder druk.

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 18 2026 18 februari 2026

  Geschreven door:

  • Jan van der Lei

• Decentrale aanpak zorg en sociaal domein schiet tekort

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 24 2026 24 februari 2026

  

  Geschreven door:

  • Bernard ter Haar

  Decentrale aanpak zorg en sociaal domein schiet tekort

  Elf jaar geleden zijn belangrijke overheidstaken in het sociaal domein en de (langdurige) zorg gedecentraliseerd naar de gemeenten. Sindsdien is de vraag ernaar sterk toegenomen. Dat komt zowel doordat het decentrale systeem weeffouten kent, als door maatschappelijke trends die om andere oplossingen vragen dan gemeentelijke ondersteuning.

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 24 2026 24 februari 2026

  Geschreven door:

  • Bernard ter Haar

• Gemeenten en Rijk moeten decentralisatie jeugdzorg samen op de rails krijgen

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 25 2026 25 februari 2026

  

  Geschreven door:

  • Raymond Gradus

  Gemeenten en Rijk moeten decentralisatie jeugdzorg samen op de rails krijgen

  In 2015 was het oogmerk van de decentralisatie van de jeugdzorg om tot een verbetering van de doelmatigheid te komen. Sindsdien zijn de kosten echter jaarlijks met negen procent gestegen, en in 2023 en 2024 zien we een versnelling daarvan. Zet die trend door, dan lopen personeelstekorten en wachtlijsten verder op. Wat is er nodig om de gedecentraliseerde jeugdzorg te laten functioneren?

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 25 2026 25 februari 2026

  Geschreven door:

  • Raymond Gradus

• Grote verschillen in bijstandsschulden tussen G4-gemeenten

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: september 17 2025 17 september 2025

  

  Geschreven door:

  • Ernst-Jan de Bruijn
  • Heike Vethaak

  Grote verschillen in bijstandsschulden tussen G4-gemeenten

  In Nederland hebben meer dan 286.000 personen een openstaande bijstandsschuld bij hun gemeente. Het kabinet wil gemeenten meer ruimte geven om deze schulden terug te dringen. In hoeverre verschillen bijstandsschulden tussen G4-gemeenten, en wat is hierin de rol van beleid en uitvoering?

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: september 17 2025 17 september 2025

  Geschreven door:

  • Ernst-Jan de Bruijn
  • Heike Vethaak

• Decentrale aanpak kansenongelijkheid kent risico’s

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 26 2026 26 februari 2026

  

  Geschreven door:

  • Coen van de Kraats

  Decentrale aanpak kansenongelijkheid kent risico’s

  In plaats van talent wordt de sociaal-economische achtergrond van kinderen weer bepalender voor de kansen die ze krijgen. Om de kansengelijkheid te bevorderen, zet de Rijksoverheid nadrukkelijk in op lokaal, gedecentraliseerd beleid, en steeds meer gemeenten nemen het thema op in hun coalitieakkoord. Maar is een decentrale aanpak wel effectief?

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 26 2026 26 februari 2026

  Geschreven door:

  • Coen van de Kraats

• Nederlanders onderschatten hun levensverwachting

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: januari 5 2026 5 januari 2026

  

  Geschreven door:

  • Harry van Dalen
  • Kène Henkens

  Nederlanders onderschatten hun levensverwachting

  De inschatting van de eigen levensverwachting is een relevante factor bij tal van financiële kwesties. Van de opbouw van pensioenvermogen, het moment van pensioneren tot de inrichting van de pensioenperiode waarbij kosten voor zorg en wonen aan de orde zijn. Maar schatten mensen hun levensduur wel goed in? En welke gevolgen heeft een verkeerde inschatting?

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: januari 5 2026 5 januari 2026

  Geschreven door:

  • Harry van Dalen
  • Kène Henkens

• Nullijn schaadt uitvoeringsorganisaties Rijksoverheid

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: januari 13 2026 13 januari 2026

  

  Geschreven door:

  • Felix Kram

  Nullijn schaadt uitvoeringsorganisaties Rijksoverheid

  Het kabinet-Schoof heeft afgekondigd de lonen voor rijksambtenaren in 2026 niet te laten stijgen. Hierdoor worden de beloningsverschillen tussen beleidsmakers, inspecteurs en uitvoerders enerzijds en andere sectoren anderzijds vergroot. Wat voor gevolgen heeft dit voor de uitvoeringscapaciteit van de overheid?

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: januari 13 2026 13 januari 2026

  Geschreven door:

  • Felix Kram

• Innovatiebeleid moet meer oog hebben voor private R&D

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: december 23 2025 23 december 2025

  

  Geschreven door:

  • Thomas Grosfeld
  • Kasper Buiting

  Innovatiebeleid moet meer oog hebben voor private R&D

  Om grote maatschappelijke uitdagingen het hoofd te bieden, is grootschalige innovatie noodzakelijk. Dit besef daalt langzaam in maar de private R&D komt nog niet van de grond. Hoe kan dit beter?

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: december 23 2025 23 december 2025

  Geschreven door:

  • Thomas Grosfeld
  • Kasper Buiting

• Alcoholconsumptie steeds goedkoper

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 10 2026 10 februari 2026

  

  Geschreven door:

  • Tim van der Valk

  Alcoholconsumptie steeds goedkoper

  De maatschappelijke lasten van ongezonde consumptie zijn aanzienlijk en komen met name op de arbeidsmarkt tot uiting. Toch worden alcoholhoudende dranken en ongezondere voeding al jaren meer betaalbaar. Beprijzend beleid ligt voor de hand.

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: februari 10 2026 10 februari 2026

  Geschreven door:

  • Tim van der Valk

• Rentevoordeel EU-obligaties afgenomen

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: januari 28 2026 28 januari 2026

  

  Geschreven door:

  • Ivo Specker
  • Rick van der Voort
  • + 1 auteur

  Rentevoordeel EU-obligaties afgenomen

  Voorstanders van EU-obligaties stellen dat deze vorm van financiering leidt tot lagere rentelasten en tot de creatie van nieuwe veilige activa. In hoeverre worden deze voordelen gerealiseerd ten opzichte van de traditionele staatsobligaties?

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: januari 28 2026 28 januari 2026

  Geschreven door:

  • Ivo Specker
  • Rick van der Voort
  • Hidde van de Burgwal

• Gratis kinderbrillen bevorderen gelijke kansen en verdienen zich terug

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: december 12 2025 12 december 2025

  

  Geschreven door:

  • Lizet van Ewijk
  • Annelies Verhoeven
  • + 5 auteurs

  Gratis kinderbrillen bevorderen gelijke kansen en verdienen zich terug

  Kinderbrillen vallen doorgaans niet onder de verzekerde zorg. Brillen zijn duur, en kinderen hebben met regelmaat een nieuwe nodig. Er zijn regelingen beschikbaar voor kinderen in armoede, maar deze blijken vaak lastig te vinden of onbegrijpelijk. Loont het om kinderbrillen laagdrempelig en gratis te verstrekken?

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: december 12 2025 12 december 2025

  Geschreven door:

  • Lizet van Ewijk
  • Annelies Verhoeven
  • Irene Hoos-van Gerner
  • + 4 auteurs

• Verschuiving spaargeld naar staat fnuikte kredietverlening in de jaren dertig

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: december 24 2025 24 december 2025

  

  Geschreven door:

  • Amaury de Vicq de Cumptich
  • Ruben Peeters

  Verschuiving spaargeld naar staat fnuikte kredietverlening in de jaren dertig

  Vaak wordt gesteld dat Nederland in de jaren dertig grote bankproblemen bespaard bleven. Toch was er sprake van een massale verschuiving van particuliere spaartegoeden van commerciële banken naar een publieke bank: de door de overheid gesteunde Rijkspostspaarbank. Welke gevolgen had dit, en wat leert het ons voor moderne monetaire vraagstukken.

  

  Geplaatst als type:

  • Artikel

  Gepubliceerd om: december 24 2025 24 december 2025

  Geschreven door:

  • Amaury de Vicq de Cumptich
  • Ruben Peeters

  1