De instroom in de Nederlandse arbeidsongeschiktheidsverzekering is de laatste jaren substantieel toegenomen. Vergrijzing en de hogere pensioenleeftijd spelen daarbij een rol, maar ook de inrichting van het stelsel zelf beïnvloedt de instroom. In mijn proefschrift onderzoek ik hoe het arbeidsongeschiktheidsbeleid optimaal kan worden vormgegeven wanneer werknemers en werkgevers reageren op de prikkels in het beleid.
Beleidsmakers staan voor een klassieke afweging. Enerzijds moeten uitkeringen inkomensbescherming bieden aan werknemers die door ziekte minder kunnen werken. Anderzijds kunnen ruimhartige regelingen de prikkel om te blijven werken verminderen. De bestaande literatuur richt zich vooral op werknemersgedrag, terwijl werkgevers eveneens een belangrijke rol spelen. Werkgevers kunnen via werkplekaanpassingen, zoals aangepaste taken, flexibele werktijden of technische hulpmiddelen, zieke werknemers aan het werk houden en zo WIA-instroom voorkomen.
Met een theoretisch model laat ik zien dat optimaal arbeidsongeschiktheidsbeleid afhangt van zowel werknemers- als werkgeversgedrag. Zo bevat premiedifferentiatie, wat inhoudt dat werkgevers meer betalen bij meer ziekteverzuim en WIA-instroom, voor werkgevers een afruil tussen twee effecten. Hogere premies bij meer arbeidsongeschiktheid stimuleren werkgevers om uitval te voorkomen, maar kunnen hen ook terughoudender maken bij het aannemen van werknemers met een verhoogd gezondheidsrisico. Ook de optimale uitkeringshoogte en keuringsstrengheid blijken afhankelijk van de mate waarin zowel werknemers als werkgevers reageren op prikkels.
Vervolgens toets ik deze verwachtingen met een empirische analyse van twee Nederlandse beleidswijzigingen aan de hand van enquêtegegevens en administratieve data van UWV. Ten eerste onderzoek ik of premiedifferentiatie voor werkgevers leidt tot meer werkplekaanpassingen voor langdurig zieke werknemers. Hiervoor vind ik geen aantoonbaar effect. Wel ontvangen werknemers met een tijdelijk contract structureel minder aanpassingen dan werknemers met een vast contract. Ten tweede toon ik aan dat de afschaffing van de medische keuring voor WIA-aanvragers van zestig jaar en ouder leidde tot slechts een beperkte stijging van het aantal aanvragen, maar wel gepaard ging met een duidelijke daling van de werkgelegenheid.
Effectief arbeidsongeschiktheidsbeleid vraagt dus om aandacht voor reacties van zowel werknemers als werkgevers. Beleidsinstrumenten die gericht zijn op het beperken van WIA-instroom of het verbeteren van inkomensbescherming hebben gevolgen voor beide kanten van de arbeidsmarkt. Een optimale vormgeving van het stelsel houdt daar rekening mee.
Auteur
Categorieën