Sinds het begin van deze eeuw is de loonongelijkheid in Nederland toegenomen. Een belangrijke verklarende factor is het bijzondere karakter van de Nederlandse arbeidsmarkt, waar parttime werk veel voorkomt, vooral onder vrouwen. Deze hoge mate van deeltijdwerk blijkt een sleutelrol te spelen in zowel de algemene loonongelijkheid als de loonverschillen tussen mannen en vrouwen.
In mijn onderzoek laat ik zien dat de loonongelijkheid – gemeten als de variantie van log-uurlonen – tussen 2001 en 2017 met achttien procent is toegenomen. Tegelijkertijd is de ongelijkheid in nettolonen na 2011 sterk afgenomen, door herverdelende maatregelen en het arbeidsmarktbeleid die vooral werknemers met lagere uurlonen ten goede kwamen.
Parttime werk blijkt een grote invloed te hebben op loonverschillen: wie parttime werkt, doet minder werkervaring op en maakt minder carrièrestappen, wat leidt tot lagere lonen over de gehele loopbaan. De loonstraffen voor parttime werk zijn doorgaans kleiner voor vrouwen dan voor mannen, mede doordat vrouwen vaker in sectoren werken waar de nadelen van deeltijdwerk kleiner zijn, zoals de zorg.
Ook de genderloonkloof is sterk verbonden met parttime werk. Vrouwen werken veel vaker in deeltijd dan mannen, wat een groot deel van de verschillen in uurlonen verklaart. De genderloonkloof – gemeten als het verschil in het gemiddelde uurloon tussen mannen en vrouwen – is de afgelopen jaren wel kleiner geworden: van zeventien procent in 2010 naar tien procent in 2022. Dit komt mede doordat de reële lonen van mannen zijn gestagneerd, terwijl die van vrouwen wel zijn toegenomen. Daarmee verschuift de oorzaak van loonongelijkheid steeds meer van sekse naar verschillen in arbeidsduur.
Bovendien spelen ook bedrijven een belangrijke rol in het ontstaan van loonverschillen. Sommige bedrijven betalen structureel hogere lonen dan andere en trekken daarmee steeds vaker hoogopgeleide werknemers aan. Voor fulltimers worden lonen vooral bepaald door individuele kenmerken, zoals werkervaring en motivatie, terwijl de lonen van parttimers juist sterk afhangen van het bedrijf waar zij werken.
Voor beleidsmakers zijn deze inzichten van belang om gerichte maatregelen te ontwikkelen die ongelijkheid verminderen en gelijke kansen bevorderen. De resultaten bieden daarnaast belangrijke lessen voor andere landen met arbeidsmarkten waarin deeltijdwerk veel voorkomt.
Auteur
Categorieën
