Veel publieke taken vragen gelijktijdig om landelijke samenhang en behoud van ruimte voor regionale verschillen. Juist in crisissituaties wordt deze paradox zichtbaar, zoals tijdens de coronapandemie. De 25 regionale GGD’en moesten voortdurend veranderend landelijk beleid vertalen naar de regionale praktijk, zodat maatregelen onder uiteenlopende lokale omstandigheden uitvoerbaar bleven. Hoe kunnen landelijke sturing en regionale zelfstandigheid in de praktijk in zo’n situatie met elkaar verbonden blijven?
In mijn proefschrift onderzoek ik hoe besluitvormers met paradoxale spanningen omgaan. Crises maken deze spanningen extra zichtbaar, omdat tijdsdruk, onzekerheid en publieke aandacht bestuurlijke verhoudingen onder druk zetten.
Een van de studies volgt de Nederlandse publieke gezondheidszorg tijdens de pandemie. Voor deze studie analyseerde ik 32 interviews die tijdens de pandemie zijn afgenomen met landelijke en regionale besluitvormers in het publieke domein. Dit is aangevuld met interne documenten uit dezelfde periode. Zo kon ik reconstrueren hoe besluiten tijdens de crisis tot stand kwamen, hoe landelijke afspraken regionaal werden toegepast en hoe eerdere keuzes later opnieuw in de besluitvorming terugkeerden. Ik onderzocht niet welke besluiten er zijn genomen, maar de wijze waarop ze zijn genomen.
Uit de analyse komen drie werkwijzen naar voren die tegelijkertijd werden gebruikt. Besluiten en wijzigingen werden vastgelegd en intern gecommuniceerd, zodat duidelijk bleef wat was afgesproken, waarom en door wie. Daarnaast konden individuele regio’s van landelijke afspraken afwijken wanneer de plaatselijke situatie daarom vroeg, mits ze die afwijking motiveerden en vastlegden. Vervolgens waren er vaste momenten waarop informatie, cijfers, keuzes en communicatie werden besproken. Hierdoor bleven verschillen tussen de regio’s zichtbaar en konden eerdere besluiten worden meegenomen in volgende rondes van overleg, zonder oordeel maar in constante evaluatie.
Een kerninzicht is dat landelijke sturing en regionale ruimte niet alleen afhangen van de verdeling van bevoegdheden. Ze blijven met elkaar verbonden wanneer besluiten zichtbaar zijn, afwijkingen uitlegbaar blijven en partijen op vaste momenten hun besluitvorming opnieuw afstemmen. In een crisis draait goed bestuur niet om de perfecte beslissing, maar om keuzes die onder druk navolgbaar, uitlegbaar en verdedigbaar blijven.
Auteur
Categorieën