Na een van de hevigste hittegolven in ons land (KNMI, 2026), die gepaard ging met ruim 900 extra doden (RIVM, 2026), lijkt het duidelijk dat we ons beter moeten wapenen tegen de hitte. Door klimaatverandering zullen dit soort hittegolven de komende jaren immers steeds vaker voorkomen (PBL, 2024).
Airco’s zijn onmisbaar om ons te wapenen tegen hitte, maar stuiten op veel kritiek (AD, 2025; NOS, 2026; RTL, 2026). Zo verwierp recent de Amsterdamse PRO-wethouder Lian Heinhuis airco’s als oplossing omdat de hitte verplaatst wordt naar de buitenlucht en zo de ongelijkheid vergroot; niet iedereen kan zich immers een airco veroorloven (WNL, 2026). Ook energie-expert Simone Tresoor van Milieu Centraal wijst liever naar ventilators en parasols omdat airco’s volgens haar de aarde opwarmen (AD, 2026).
Deze afkeer lijkt echter vooral een Europees imagoprobleem: in Europa beschikt slechts 23 procent van de huishoudens over een airco, tegenover bijvoorbeeld 93 procent in Japan, 90 procent in de VS en 79 procent in China (IEA, 2026). Of, zoals filosoof Maarten Boudry (2026) het treffend verwoordde: “Wij zien kunstmatige koeling als een decadente luxe, iets voor spilzuchtige Amerikanen met privézwembaden en dikke SUV’s.” Omdat veel van deze kritiek op misvattingen berust, is het tijd om de maatschappelijke afkeer van airco’s aan de kant te zetten.
Airco’s redden levens tegen lage kosten
Hoge temperaturen leiden tot toenemende gezondheidsklachten en uiteindelijk ook tot oversterfte: het lichaam raakt oververmoeid door de extra inspanning om af te koelen, wat tot uitdroging en oververhitting kan leiden. Dit treft vooral ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid (GGD, 2026). Uit eerste schattingen blijkt dat de hittegolf afgelopen juni in Europa leidde tot 20.000 sterfgevallen (Callahan, 2026).
Airco’s zijn een van de meest effectieve manier om deze oversterfte te voorkomen. Vanaf de jaren zestig werd de airco breed toegankelijk in de VS en groeide adoptie snel (naar meer dan vijftig procent in de jaren tachtig). Daardoor is het aantal hittedoden in de VS sindsdien met zo’n tachtig procent gedaald (Barreca et al., 2016). Mede omdat Europa deze aircorevolutie niet heeft doorgemaakt, is hitte in Europa veel dodelijker dan in de VS en Azië (Our world in Data, 2024).
Tegen relatief lage kosten – zo’n 3.500 euro voor twee airco’s in huis (RVO, 2025) – is het mogelijk om structureel de temperatuur in woningen te verlagen en gezondheidswinst te boeken. Daarnaast kan een airco de productiviteit bevorderen door bijvoorbeeld de volledige leerverliezen van scholieren als gevolge van hitte teniet te doen (Park et al., 2020). Seppanen et al. (2004) laten bovendien zien dat werkprestaties met ongeveer twee procent afnemen per graad Celsius temperatuurstijging boven de 25 graden, iets wat met een airco gemakkelijk voorkomen kan worden.
Negatieve effecten van airco’s worden overdreven
Airco’s worden gezien als energieslurpers die klimaatverandering versnellen, treffend verwoord door Dijkman (2026): “Het voelt paradoxaal om de gevolgen van klimaatverandering te verzachten met nog meer energieverbruik.” Op deze claim is echter veel af te dingen. Het energieverbruik van een airco is de afgelopen decennia enorm afgenomen door een verdriedubbeling van de efficiëntiegraad (Wierda en Zanuttini, 2024). Het verbruik van één airco bedraagt in Nederland gemiddeld 80 kilowattuur per jaar (Milieu Centraal, 2026), minder dan het jaarlijkse verbruik van een wasmachine (Zonneplan, 2026). Ook op macroschaal lijken airco’s niet problematisch voor onze stroomvoorziening: sinds 2018 is het aantal geïnstalleerde airco’s in woningen meer dan vertienvoudigd, maar het stroomverbruik is in die tijd nauwelijks toegenomen, ook niet in de zomermaanden (figuur 1).
Dat beperkte energieverbruik is daarnaast niet zó slecht voor het klimaat als sommigen beweren. Milieu Centraal (2026) claimt bijvoorbeeld dat de klimaatimpact van een airco 21 kilogram CO2 per jaar is, op basis van een verbruik van 80 kilowattuur tegen de emissie-intensiteit van elektriciteit uit 2022 (269 gram per kiowattuur). Sindsdien is de elektriciteitsvoorziening echter flink verduurzaamd: de emissie-intensiteit lag vorig jaar op 209 gram per kilowattuur (22 procent lager) en in de zomermaanden zelfs op 183 gram (Nationaal Energie Dashboard, 2026). De daadwerkelijke CO2-impact is daardoor minder dan 15 kilogram, vergelijkbaar met 124 kilometer rijden in een Kia Picanto. Dat houdt bovendien nog geen rekening met de inzet van zelfopgewekte, uitstootvrije zonne-energie. Daarnaast kan een airco – die ook als warmtepomp functioneert – in de winter bijdragen aan duurzame verwarming en zo gasverbruik besparen, zodat een airco per saldo zelfs een positieve CO2-impact kan hebben.
Ook voor het overbelaste elektriciteitsnet zijn airco’s geen goed idee, zo luidt de kritiek (AD, 2025; NOS, 2026; RTL, 2026). Dat ligt genuanceerder. Bij hittegolven is het net sneller overbelast omdat transformatoren minder belastbaar zijn doordat ze minder goed kunnen koelen en stijgt de netimpact inderdaad door hoger elektriciteitsverbruik, bijvoorbeeld voor meer koeling in industrie en datacenters, en harder werkende apparaten zoals koelkasten en airco’s. Tegelijkertijd ligt de algehele piekbelasting in de zomer een stuk lager dan in de winter, waardoor er veel meer backupruimte is voor extra stroomvraag en deze dus ook minder knellend is (Staats, 2026; TenneT, 2026). Zo toont Martien Visser (2026) dat de piekvraag op warme dagen (25 graden of meer) veel lager ligt dan op koude dagen (10 graden of minder). Het lijkt daarmee onrealistisch dat airco’s een problematisch effect op netcongestie zullen hebben. Bij gebruik van zelfopgewekte zonnestroom kunnen airco’s zelfs helpen terugleverpieken en invoedingscongestie – een toenemend probleem (Netbeheer Nederland, 2026) – te vermijden en zo het net balanceren.
Tot slot wordt ervoor gewaarschuwd dat airco’s de stedelijke ruimte opwarmen, en daarmee de hitte afwentelen op de rest van de stad. Zo noemt de Amsterdamse wethouder Heinhuis een onderzoek dat zou aantonen dat airco’s het centrum van Amsterdam met twee graden opwarmen (WNL, 2026). Dat klopt echter niet. Slechts een derde van die opwarming komt door airco’s, de rest komt door verdere opwarming van de aarde in de KNMI-scenario’s. Bovendien is dit een extreem scenario waarbij aangenomen wordt dat elk huishouden een airco heeft. De absolute bovengrens van het airco-effect in het meest verstedelijkte stukje Amsterdam ligt daarmee volgens hetzelfde onderzoek tussen de 0,3 graad in een mild klimaatscenario en 1,0 graad in een extreem klimaatscenario (AMS Institute, 2021), in lijn met internationale schattingen van 0,15 tot 1 graad (Jin et al., 2020; Brousse et al., 2024). Het effect bestaat dus, maar is beperkt en bovendien goed te mitigeren: meer groen, zonnepanelen of koele daken hebben een verkoelend effect dat een veelvoud is van de opwarming van airco’s (Brousse et al., 2024; Wei et al., 2025).
Advies en beleid ontmoedigen airco’s onterecht
De huidige adviezen rond koeling zijn inconsistent en doen airco’s onrecht aan. Vaak wordt geadviseerd om éérst passief te koelen (zonwering, isolatie), en worden airco’s neergezet als laatste redmiddel (Kennisportaal Klimaatadaptatie, 2024; Milieu Centraal, 2026) of zelfs ronduit ontmoedigd (Regionaal Energieloket, 2026). Hoewel passieve koeling nuttig is en een belangrijk uitgangspunt zou moeten zijn bij nieuwbouw, koelt het minder effectief dan een airco en is het duurder, waardoor dit advies vooral bruikbaar is voor mensen met diepe zakken. Dat de besproken misvattingen worden geëchood juist door deze organisaties is extra schadelijk, gezien hun centrale rol in de voorlichting over verduurzaming.
In de kritiek schuilt de heuristiek dat elke vorm van energieverbruik vervuilend is en daarom voorkomen zou moeten worden. Dit is bijvoorbeeld ook zichtbaar bij de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) van de Rijksoverheid, die airco’s uitsluit van de warmtepompsubsidie: “De ISDE is bedoeld om het energieverbruik te verminderen. Als een lucht-lucht warmtepomp voor koeling wordt gebruikt, dan leidt dit juist tot een toename van het energieverbruik.” (RVO, 2026).
Enkel het bestaan van maatschappelijke kosten is echter onvoldoende onderbouwing om consumptie te vermijden; die kosten moeten worden afgewogen tegen de baten. Baten die, in het geval van airco, overduidelijk opwegen tegen de beperkte kosten. Voor elektriciteit geldt tegenwoordig bovendien steeds meer dat niet de hoeveelheid verbruik het probleem is, maar vooral het moment waarop dit plaatsvindt (Schuijren en Swets, 2026). Een veranderend, steeds meer hernieuwbaar energiesysteem, verdient daarom ook een aangepaste heuristiek.
Hittestress staat hoog op de beleidsagenda, terwijl een van de beste en meest toegankelijke oplossingen ervoor onnodig in het verdomhoekje wordt geplaatst. Airco’s kunnen tegen relatief lage kosten enorme verlichting bieden, ook op plekken zoals verzorgingstehuizen en scholen. Het is tijd om onze houding tegenover airco’s bij te stellen en ze een verdiende plek te geven in de strijd tegen hitte. Passieve koeling, meer groen én airco’s zijn namelijk allemaal nodig om hittestress het hoofd te bieden.
Literatuur
AD (2025) Nederlanders kopen massaal airco’s en dit is waarom experts daar niet blij mee zijn. AD, 23 juli.
AD (2026) Opmars airco niet meer te stoppen: ‘Als je hem dan toch hebt, gebruik hem dan ook om te verwarmen.’ AD, 12 juli.
AMS Institute (2021) Cooling systems can increase city temperatures during extreme heat events. AMS Institute Nieuwsbericht, 23 juni.
Barreca, A., K. Clay, O. Deschenes et al. (2016) Adapting to climate change: The remarkable decline in the US temperature-mortality relationship over the twentieth century. Journal of Political Economy, 124(1), 105-159.
Boudry, M. (2026) Door het stigma rond airconditioning is Europa kampioen hittedoden. De Volkskrant, 21 juni.
Brousse, O., C. Simpson, A. Zonato et al. (2024) Cool roofs could be most effective at reducing outdoor urban temperatures in London (United Kingdom) compared with other roof top and vegetation interventions: A mesoscale urban climate modeling study. Geophysical Research Letters, 51(13), e2024GL109634.
Callahan, C. (2026) Death toll exceeds 20,000 across Europe in June 2026 heat wave. Bericht te vinden op zenodo.org, 30 juni.
Dijkman, A. (2026) To AC, or not to AC. Het Financieele Dagblad, 25 juni.
GGD (2026) Gezondheidsklachten door hitte. GGD Leefomgeving, Informatie.
Park, R., J. Goodman, M. Hurwitz en J. Smith (2018) Heat and learning. American Economic Journal: Economic Policy, 12(2), 306-339.
IEA (2026) Share of households equipped with air conditioner by region, 2015–2025. International Energy Agency, Statistiek, 9 juli.
Jin, L., S. Schubert, M.H. Salim en C. Schneider (2020) Impact of air conditioning systems on the outdoor thermal environment during summer in Berlin, Germany. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(13), 4645.
Kennisportaal Klimaatadaptatie (2024) Menukaart hitte. Kennisportaal Klimaatadaptatie, 12 februari.
KNMI (2026) Hittegolven. KNMI Overzicht.
Milieu Centraal (2026) Airco en ventilatoren. Milieu Centraal, Informatie.
Nationaal Energie Dashboard (2026) Totale elektriciteitsproductie – Elektriciteitsmix 2025 (Uur Data). Nationaal Energie Dashboard, Statistiek.
Netbeheer Nederland (2026) Wat is netcongestie? Netbeheer Nederland, Publicatie, 11 juni.
NOS (2026) Airco: oplossing of juist veroorzaker van hitte? NOS Nieuws, 26 juni.
Our World in Data (2024) How many people die from extreme temperatures, and how this could change in the future: Part one. Our World in Data, Publicatie, 1 juli.
PBL (2024) Klimaatrisico’s in Nederland. PBL Publicatie, 5359.
Regionaal Energieloket (2026) Houd uw huis koel in de zomer. Regionaal Energieloket, Informatie.
Rijksoverheid (2025) Aanbiedingsbrief bij Hitte aanpak 2025. MinVWZ, 2 juni.
RIVM (2026) Voorlopige eerste schatting laat verhoogde sterfte zien tijdens hittegolf in juni. RIVM Nieuws, 2 juli.
RTL (2026) Airco rukt op in Nederlandse huizen, maar experts waarschuwen voor keerzijde. RTL Nieuws, 25 juni.
RVO (2025) Kostenkentallen van verduurzamingsmaatregelen. RVO Informatie, 10 november.
RVO (2026) ISDE: Veelgestelde vragen woningeigenaren. RVO Informatie, 7 juli.
Schuijren, C. en F. Swets (2026) Niet beperking van stroomvraag is nodig, maar verplaatsing uit piekuren. ESB, 111(4853S), 46–49.
Seppanen, O., W.J. Fisk en D. Faulkner (2004) Control of temperature for health and productivity in offices. Lawrence Berkeley National Laboratory, 1 juni. Te vinden op echolarship.org.
Staats, M. (2026) Netbelasting tijdens de hittegolf. Artikel op maartenstaats.substack.com, 2 juli.
TenneT (2026) Netbelasting, de badkuip van TenneT. TenneT Artikel, maart.
Visser, B.M. (2026) Grafiek op x.com/BM_Visser/status/2080547277127454947.
Wei, H., X. Bai, Q. Lu et al. (2025) Urban cooling and energy-saving effects of nature-based solutions across types and scales. Nature Cities, 2, 1194–1204.
Wierda, L. , en A. Zanuttini (2024) Ecodesign Impact Accounting: Overview report 2024. Rapport beschikbaar via www.vhk.nl/eia.html.
WNL (2026) Verhitte discussie over nut van airco tegen doden door warmte: Europa staat in brand. WNL Nieuws, 16 juli.
Zonneplan (2026) Hoeveel stroom verbruikt een wasmachine? Zonneplan Informatie, 1 juli.
Auteur
Categorieën