Het economieonderwijs op de Nederlandse universiteiten gaat uit van een wereld die niet echt bestaat. In economievakken wordt lesstof aangeboden waarbij modellen als voldoende verklarend worden beschouwd en uitschieters worden verklaard door exogeniteit. Docenten brengen de inhoud bovendien vanuit een neutraal perspectief, terwijl methodologische keuzes vaak politiek van aard zijn. Het resultaat is dat economen worden opgeleid die uitblinken in het modelleren van een fictieve werkelijkheid en het legitimeren van ‘feiten’ die niet echt neutraal zijn.
In tegenstelling tot hoe ons onderwijs de economie momenteel benadert, is de economie een open systeem met emergente eigenschappen. In de economie bestaan er geen tijdloze wetten die altijd gelden, en economische principes moeten altijd in samenhang met elkaar gezien worden. Economische beweringen kunnen wel worden gedaan, maar ze moeten altijd in relatie tot de context worden geplaatst. Als we beweringen als universele waarheid verkondigen, verpesten we ons potentieel om de economie beter te begrijpen.
Het onderwijs moet erkennen dat wat we meten, hoe we het classificeren en welke gegevens we tot norm verheffen, al waardegeladen en politieke keuzes zijn. Prijsmandjes, werkloosheidsdefinities, productiviteitscijfers – alle bevatten aannames over wiens werk telt, welke goederen ertoe doen en wat ‘vooruitgang’ inhoudt. Als deze non-neutraliteit niet duidelijk wordt overgebracht, gaan studenten keuzes voor feiten aanzien; studenten wordt zo ook geleerd te vertrouwen op resultaten waarvan ze nooit de premissen hebben onderzocht.
Om wel op een relevante manier iets over economie te leren, moet economieonderwijs pluralistisch worden aangeboden, waarbij consequent meerdere denkrichtingen worden gebruikt en met elkaar worden vergeleken. Op deze manier worden studenten zich bewust van tekortkomingen van economische principes en wordt non-neutraliteit aan het licht gebracht.
Onder pluralisme worden modellen niet als een absolute weergave van de werkelijkheid onderwezen, maar als landkaarten: nuttig ter oriëntatie, onvolledig van opzet en altijd onderhevig aan herziening. Het maakt het klaslokaal ook tot een plek voor debat, waar docenten de verantwoordelijkheid krijgen om praktijkervaringen serieus te nemen door meningsverschillen aan te moedigen in plaats van ze te onderdrukken. Concurrerende verklaringen moeten door studenten en docenten systematisch worden onderzocht en er moet geleerd worden om de voorkeur te geven aan verklaringen die niet alleen esthetisch zijn, maar ook ervaringsgericht en ethisch verdedigbaar.
Economieonderwijs moet open zijn over wat het niet kan beloven en ambitieus zijn over wat het wél kan. We kunnen geen handleiding voor controle leveren, maar we kunnen wel oordeelsvermogen ontwikkelen. Een pluralistisch, wereldgericht curriculum zal economen opleiden die minder zeker en daardoor nuttiger zijn: samenwerkers die robuuste meetmethoden ontwerpen, openstaan voor diverse vormen van kritiek en cursussen herzien wanneer de feiten veranderen. We zullen de economie nooit volledig kunnen begrijpen, maar door dit feit te aanvaarden, kunnen we werken aan een economie voor mens en planeet.
Auteur
Categorieën