In een recent rapport stellen Mariana Mazzucato en haar coauteurs dat Europese beleidsmakers, waaronder Mario Draghi, ten onrechte focussen op vrijer verkeer van kapitaal als oplossing voor het Europese concurrentieprobleem (Mazzucato et al., 2026). Arnoud Boot herkent de probleemdiagnose, maar vindt de kritiek onterecht.
Heeft Mazzucato een punt?
“Mazzucato heeft gelijk dat beursgenoteerde bedrijven veel dividend uitkeren en aandelen inkopen in plaats van investeren voor de langere termijn. Dat kapitaal gaat de verkeerde richting op: het wordt uitgekeerd, blijft op bankrekeningen staan of gaat naar de Verenigde Staten.
Maar ik begrijp niet hoe Mazzucato dit verbindt met het Europeese concurrentieprobleem: de factoren die ze noemt – financialisering en kortetermijnoriëntatie – zijn nog veel erger in Amerika, maar daar hebben ze wel investeringen en productiviteitsgroei. En bovendien: als er binnen het bedrijf geen investeringsideeën zijn, laat het geld dan alsjeblieft worden uitgekeerd in plaats van het te verkwisten.”
Waarom investeren grote bedrijven minder?
“Bedrijven voelen de druk van de aandeelhouders die op elk moment resultaat willen zien, en dat gaat ten koste van de investeringsstrategie. Ook de omloopsnelheid van CEO’s neemt toe – het lijken soms wel voetbaltrainers. Daarnaast constateert Mazzucato dat grote bedrijven erin geslaagd zijn hun marktmacht te vergroten. Op al deze punten ben ik het met haar eens.”
Maar dat verklaart de Europese productiviteitsachterstand niet?
“De diagnose van Mazzucato sluit niet uit dat Draghi gelijk kan hebben dat er andere bedrijven zijn die onvoldoende toegang hebben tot risicodragend kapitaal. De fragmentatie van de Europese kapitaalmarkt maakt ons te afhankelijk van banken, die door balansbeperkingen maar weinig risico kunnen nemen en daardoor niet innovatief investeren. Als een Europese kapitaalmarkt ertoe leidt dat het investeren in bedrijven een normale activiteit wordt, dan kan er meer geld toestromen naar bedrijven met productieve ideeën.”
Hoe kunnen we de Europese productiviteit vlot trekken?
“Stop met de subsidies aan grote Europese bedrijven. Mazzucato heeft terecht kritiek op de 3,5 biljoen euro die daaraan wordt besteed. Ze stelt echter als oplossing voor om die subsidies afhankelijk te maken van het doen van investeringen. Het gevaar is dat je de concurrentie beperkt: subsidies komen doorgaans bij de bestaande grote bedrijven terecht – nieuwere bedrijven hebben geen hele afdeling die zich richt op hoe je voordeel kan halen uit dergelijke overheidsfaciliteiten. Terwijl juist die nieuwe bedrijven voor de druk zorgen die leidt tot vernieuwing. Zorg er als overheid vooral voor dat je die nieuwe bedrijven het leven niet onmogelijk maakt. Het risico is bovendien dat je met die 3,5 biljoen de verkeerde activiteiten in leven aan het houden bent, waardoor je werknemers vasthoudt in laagproductieve bedrijvigheid.Vervang de subsidies liever door een belastingverlaging voor alle bedrijven.
Voor Europa is het verder cruciaal dat de interne markt gaat werken. Niet alleen de kapitaalmarkt, maar ook de interne goederen- en dienstenmarkt. De barrières van de grenzen zijn nog altijd gigantisch.”
Wat kan Nederland zelf doen?
“In Nederland zijn het de knelpunten op het elektriciteitsnet, de tekorten op arbeidsmarkt en stikstofproblematiek die de economische activiteit in de kiem smoren. Als nieuw bedrijf tref je een gedeeltelijk geblokkeerde economie, terwijl bestaande spelers wel toegang hebben tot het elektriciteitsnet en al mensen in dienst hebben.
Verder moeten we nadenken over een migratiebeleid waar we talenten mee aantrekken. Veel bedrijven in Silicon Valley zijn opgezet door tweedegeneratie-immigranten die zich te pletter werken. Hoe krijgen wij mensen met die dynamiek en ambitie? We zijn een briljant land, maar we moeten voorkomen dat we in slaap vallen. ”
Literatuur
Mazzucato, M., S. Fleischman, A.H. Emerson en L. Merling (2026) Labour squeezed, investment stalled: The hidden cost of financialisation in Europe’s corporate sector. IIPP Policy Brief, 35. Te vinden op www.ucl.ac.uk.
Auteur
Categorieën
