Door de opwarming van het klimaat nemen de ernst en frequentie van extreme weerssituaties, zoals hittegolven, bosbranden en overstromingen, sterk toe. Dit leidt tot een forse stijging van verzekeringsclaims. Wat zijn de financiële gevolgen hiervan voor verzekeraars?
In het kort
- Sinds 2012 nemen de aan klimaatverandering toe te rekenen verzekerde verliezen toe met gemiddeld 6,5 procent per jaar.
- Met de oplopende kosten neemt het risico toe dat huiseigenaren zich niet meer kunnen verzekeren tegen extreem weer.
- Er is een dringende behoefte aan regelgeving en beleidskaders die het risico op onverzekerbaarheid verkleinen.
Klimaatverandering verstoort weerspatronen en veroorzaakt vaker extreem weer (IPCC, 2023). Dat heeft gevolgen voor verzekeraars, doordat de ‘verzekerde verliezen’ toenemen. Dit is de waarde van alle verzekerde schade die wordt vergoed door particuliere verzekeringsmaatschappijen in de nasleep van een natuurramp, zoals overstromingen, bosbranden en orkanen. Verzekeringsclaims kunnen uitbetalingen omvatten voor vernielde huizen, beschadigde infrastructuur, gederfde bedrijfsinkomsten en andere aan het weer gerelateerde economische kosten die door polishouders worden gedragen.
Volgens data van het Verbond van Verzekeraars (2025) steeg de totale schade door extreem weer in Nederland met 1,5 miljard euro over de afgelopen tien jaar. Het is echter niet duidelijk hoeveel van die schade te wijten is aan klimaatverandering. Zo kunnen er andere factoren in verband worden gebracht met de trend van toenemende verzekerde verliezen van verzekeraars, waaronder stijgende bouwkosten, toegenomen verstedelijking en een toenemende concentratie van waardevolle huizen in kwetsbare gebieden.
In dit artikel schatten we in hoeverre de verzekerde verliezen toe te schrijven zijn aan klimaatverandering. Dat doen we door de meest recente cijfers uit de literatuur over ‘klimaatattributie’ te combineren met beschikbare financiële data van verzekeraars.
Wetenschap over klimaatattributie
De wetenschap over de invloed van klimaatverandering is de afgelopen tien jaar enorm ontwikkeld, waardoor wetenschappers nu de rol die klimaatverandering speelt in de intensiteit en frequentie van extreme weersomstandigheden kunnen modelleren. We gebruiken Extreme Event Attribution (EEA), een methode die met klimaatmodellen bepaalt in welke mate antropogene broeikasgasemissies de waarschijnlijkheid van het optreden van een extreme weersgebeurtenis hebben veranderd.
Een belangrijke variabele die gebruikt wordt in deze literatuur is de ‘Fraction of Attributable Risk’ (FAR), die gedefinieerd wordt als:
Zoals voorgesteld door Allen (2003) en overgenomen in Newman en Noy (2023), kunnen de aan de klimaatverandering (climate change: CC) gerelateerde kosten (CCcost) als volgt worden berekend:
CCcosti = FARi × Costi
Newman en Noy (2023) combineren data over 185 goed gedocumenteerde extreme weersomstandigheden om te bepalen welk deel van de wereldwijde verliezen door natuurrampen kan worden toegeschreven aan klimaatverandering. Hun resultaten tonen aan dat antropogene klimaatverandering verantwoordelijk is voor in totaal 2,86 biljoen dollar aan schade over de periode 2000–2019, waarvan zestig procent betrekking had op schade door verlies van mensenlevens en veertig procent op directe economische schade.
Wereldwijde verzekerde verliezen
Om een schatting te krijgen van de mondiale weersafhankelijke verzekerde verliezen, verzamelden we de gegevens van vijf toonaangevende herverzekeraars die wereldwijd actief zijn en die de beschikking hebben over uitgebreide databases van meer dan twee decennia aan verliezen. Wanneer er geen uitgesplitste gegevens beschikbaar waren, voerden we een transformatie uit om niet-weergerelateerde verliezen te verwijderen. Dit werd gedaan door het aandeel van niet aan het weer gerelateerde verliezen te berekenen voor de verzekeraars met beschikbare gegevens en ditzelfde aandeel ook toe te passen op de gerapporteerde wereldwijde verliezen. Daarnaast verrijkten we onze geaggregeerde bevindingen met de meer granulaire Emergency Events Database (EM-DAT), die gegevens verzamelt over het optreden en de gevolgen van meer dan 26.000 natuurrampen wereldwijd sinds 1900 (SEO, 2025).
Om een goed beeld te krijgen van de totale verzekerde verliezen, toont figuur 1 de evolutie over de afgelopen jaren. We rapporteren het gemiddelde op basis van de gegevens van de vijf herverzekeraars, evenals het maximum en minimum. Daarnaast hebben we het voortschrijdend gemiddelde over vijf jaar berekend om te corrigeren voor jaarlijkse schommelingen en om een duidelijker beeld te geven van de schadepatronen op de langere termijn.
Onze berekeningen laten zien dat de wereldwijde verzekerde verliezen als gevolg van weersomstandigheden de afgelopen twee decennia gestaag zijn gestegen. In 2022 bedroegen deze meer dan 130 miljard dollar (figuur 1a). Dit is het op twee na hoogste cijfer ooit en vormt meer dan een verviervoudiging ten opzichte van 2003. Bovendien was het ook het derde opeenvolgende jaar waarin de wereldwijde verzekerde verliezen 100 miljard dollar overschreden (figuur 1b).
Indien we kijken naar het voortschrijdend gemiddelde over vijf jaar, dan zien we dat de totale gerapporteerde verzekerde verliezen sinds 2012 jaarlijks met 4,9 procent blijven stijgen (figuur 1b). Hoewel er voor 2023 en 2024 nog geen complete cijfers beschikbaar zijn, lijkt het aannemelijk dat deze trend zich heeft voortgezet. Dit betekent dat de wereldwijde verzekerde verliezen door weersomstandig-heden een steeds grotere tol eisen van de financiële middelen van verzekeraars.
Opmerkelijk is dat het verschil tussen de gerapporteerde minimum- en maximumverliezen in de loop der jaren groter is geworden, wat erop duidt dat de volatiliteit in de schaderamingen toeneemt. Dit suggereert dat naarmate extreme weersomstandigheden vaker en op grotere schaal voorkomen, verzekeringsmaatschappijen ook steeds meer uiteenlopende schattingen hebben over de mate waarin hun verliezen moeten worden toegeschreven aan natuurrampen. Deze variatie in schattingen is vermoedelijk een weerspiegeling van de toenemende complexiteit van (extreme) weergerelateerde risico’s, met name wanneer zij ook leiden tot kleinere en frequentere ‘secundaire’ extreme weerssituaties zoals hagelbuien, bosbranden of plotselinge overstromingen.
Verliezen door klimaatverandering
Om de precieze impact van klimaatverandering op weergerelateerde verzekerde verliezen te kwantificeren, combineerden we de jaarlijkse schattingen van de klimaatattributie uit de studie van Newman en Noy (2023) met de verzekerde verliesgegevens voor de hele verzekeringstak. Op basis hiervan kunnen we een schatting maken van het deel van de verliezen dat rechtstreeks kan worden toegeschreven aan klimaatverandering (figuur 2a).
Indien we kijken naar het voortschrijdend gemiddelde over vijf jaar van de aan klimaatveranderingen toe te rekenen verliezen zien we dat deze toenemen met gemiddel 6,5 procent per jaar en sinds 2012 bijna zijn verdubbeld (figuur 2a). Deze groeivoet ligt hoger dan de 4,9 procent waarmee de totale verzekerde verliezen stijgen, wat de steeds dominantere rol van klimaatverandering toont als aanjager van een hogere verzekeringslast. Dit suggereert dat klimaatverandering niet langer een marginale factor is, maar een steeds grotere versneller van verzekerde verliezen. Dat het aandeel van klimaatveranderingsverliezen in het afgelopen decennium is opgelopen van 31 naar 38 procent weerspiegelt deze trend.
De toenemende financiële druk op verzekeraars vormt een uitdaging voor de grenzen van verzekerbaarheid, wat bijdraagt aan een bredere verzekerbaarheidscrisis.
Verliezen in Europa relatief beperkt
Volgens de meest recente gegevens van EM-DAT vertegenwoordigde Europa slechts ongeveer acht procent van de 1,65 biljoen dollar aan weergerelateerde verzekerde verliezen die wereldwijd zijn geregistreerd. Dit komt overeen met ongeveer 132 miljard dollar over een periode van twintig jaar. Uitgaande van Newman en Noy’s (2023) Europese FAR van 44,6 procent (dat iets boven het wereldwijde gemiddelde ligt), vertaalt dit zich in 59 miljard dollar aan door klimaatverandering veroorzaakte verzekerde verliezen in Europa, oftewel negen procent van het wereldwijde gemiddelde over deze periode. Dit is laag in vergelijking met Noord-Amerika, dat 77 procent vertegenwoordigde. Dat komt doordat Noord-Amerika onevenredig zwaar wordt getroffen door rampen met een hoge intensiteit en veel schade, zoals orkanen en tropische stormen, die samen goed zijn voor tachtig procent van de wereldwijde verzekerde verliezen.
Wanneer we de cijfers van Newman en Noy (2023) combineren met de weergegeven verliezen, blijkt dat in Europa hittegolven en bosbranden belangrijker waren: respectievelijk tachtig en zestig procent van de intensiteit en frequentie van hittegolven en bosbranden kon rechtstreeks in verband kan worden gebracht met antropogene klimaatverandering (figuur 3). Dit vertaalt zich in ongeveer 14 miljard dollar aan verzekerde verliezen in Europa die toe te schrijven zijn aan klimaatverandering.
Overstromingen lijken een minder sterk verband met klimaatverandering te vertonen, maar dit verband is voor Europa sterker dan in andere regio’s. Op basis van vier gedocumenteerde gebeurtenissen is de FAR voor overstromingen in Europa 44 procent, hetgeen betekent dat 44 procent van de overstromingen in Europa toegeschreven kunnen worden aan klimaatverandering (SEO, 2025). Dit is meer dan het dubbele van het wereldwijde gemiddelde van 20 procent, wat de grotere invloed van antropogene factoren op het overstromingsrisico in Europa toont. Toepassing van deze toeschrijvingsratio suggereert dat ruwweg 30 miljard dollar van de aan overstromingen gerelateerde verzekerde verliezen in Europa over de periode van twee decennia rechtstreeks verband houdt met antropogene klimaatverandering.
Conclusie
Het toenemende aantal schadeclaims en de groeiende onzekerheid zetten verzekeraars onder financiële druk. Op den duur kan dit ertoe leiden dat verzekeringen in risicogebieden duurder worden of helemaal verdwijnen. Huizen in risicogebieden worden dan feitelijk onhypothekeerbaar, aangezien een opstalverzekering verplicht is bij een hypotheek. Dit heeft mogelijk tot gevolg dat de waarde van onverzekerbaar onroerend goed daalt, en maakt markten kwetsbaar voor catastroferisico’s.
Publieke (her)verzekeringssystemen, zoals in Nederland, dekken momenteel een deel van het risico op schade door extreem weers door uitkeringen, herverzekering, en speciale rampenfondsen (ECB en EIOPA, 2024). Maar ook deze systemen komen steeds meer onder druk te staan. In Duitsland leidden de overstromingen van eind 2023 en begin 2024 bijvoorbeeld tot grootschalige publieke compensatie-inspanningen en werd het politieke debat opnieuw aangewakkerd over de vraag of de begrotingsregels moeten worden versoepeld om rampenbestrijding te financieren (Von der Burchard 2024).
Europese beleidsmakers moeten het risico van een verzekerbaarheidscrisis serieus nemen. Dat begint met investeringen in klimaatadaptatie, wat de potentiële schade kan beperken. Zonder investeringen in klimaatadaptatie dreigt een vicieuze cirkel van onverzekerbaarheid, waardeverlies en systeemrisico, met potentieel ontwrichtende gevolgen voor de stabiliteit van financiële markten.
Literatuur
AON (2024) Climate and Catastrophe Insight. AON Rapport, 2024. Te vinden op assets.aon.com.
Burchard, H. von der (2024) Flood risk in Germany reignites coalition fight over debt rules. Politico Europe Nieuwsbericht, 4 januari.
Clark, P. (2025)How the next financial crisis starts. Financial Times, 25 juni.
ECB en EIOPA (2024) Towards a European system for natural catastrophe risk management. European Central Bank and European Insurance and Occupational Pensions Authority, Paper, 18 december.
Gallagher Re (2024) Natural catastrophe and climate report: 2023 – Data, insights, and perspective. Gallagher Re, Rapport, januari. Te vinden op www.ajg.com.
IPCC (2023) Climate Change 2023: Syntehsis Report, Contribution of Working Group I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergouvernmental Panel on Climate Change. IPCC, Geneva, Switzerland, p. 35-115.
Munich Re (2024) Natural disaster risks: Rising trend in losses. Munich Re.
Newman, R. en I. Noy (2023) The global costs of extreme weather that are attributable to climate change. Nature Communications, 14, 6103.
SEO (2025) De verzekeringskosten van klimaatverandering. Rapport nr. 2025-154; te verschijnen op www.seo.nl.
Swiss Re (2024) Natural carastrophes in 2023: Gearing up for today’s and tomorrow’s weather risks, 26 maart. Te vinden via: www.swissre.com
Verbond van Verzekeraars (2025) Klimaatschademonitor. Verbond van Verzekeraars, Dashboard. Te vinden op bipublic.verzekeraars.nl.
Verisk (2024) Global modeled catastrophe losses. Verisk Rapport.