De commissie-Teulings stelde al in 2005 dat het economieonderwijs op middelbare scholen leerlingen een beter begrip moet bijbrengen van de maatschappij waarin zij leven (SLO, 2005). Die oproep is vandaag urgenter dan ooit. Jongeren groeien op in een wereld waarin milieuvraagstukken, de macht van bedrijven, geopolitieke spanningen en maatschappelijke polarisatie onlosmakelijk verbonden zijn met economische keuzes. Daarom moet het vak economie niet alleen inzicht geven in modellen en markten die de wereld vormgeven, maar juist ook het handelingsperspectief van leerlingen als burger verkennen.
Dat vraagt om geloofwaardige docenten: docenten die economische theorie weten te vertalen naar actuele gebeurtenissen en zo de buitenwereld bespreekbaar maken in de klas. Onderzoek laat zien dat zulke docenten een groot positief effect hebben op het leren van leerlingen (Hattie, 2013). Zij praten bijvoorbeeld over externe effecten in relatie tot de populaire fast-fashion van Shein om vervolgens te verkennen welke keuzes leerlingen daar zelf als consument in kunnen maken. Zo bepalen economiedocenten in hoge mate of leerlingen inzicht krijgen in hun rol in de economie of slechts oefenen voor het centraal examen.
Toch zijn er hardnekkige obstakels die het economiedocenten in de praktijk moeilijk maken om hun geloofwaardigheid te ontwikkelen en het economieonderwijs echt maatschappelijk relevant te maken. Zo sturen veel schoolbesturen en leidinggevenden op eindexamenresultaten. Docenten krijgen een prikkel om twee à drie jaar examentraining te geven en richten zich op het aanleren van trucjes en feitjes zonder economisch begrip over te brengen. Dat doet afbreuk aan de geloofwaardigheid van deze docenten en maakt het onderwijs weinig maatschappelijk relevant.
Ook de hoge werkdruk vormt een obstakel. Scholen bieden weinig ruimte voor bijscholing en lesontwikkeling. Daardoor wordt het voor docenten lastig om de vrije ruimte die op papier bestaat te benutten en actualiteiten op een betekenisvolle manier de klas in te brengen. Het gevolg is een cultuur onder docenten waarin maatschappelijk relevant onderwijs niet meer als vanzelfsprekend wordt gezien. Zo vertelde een collega-docent ooit trots dat hij al zes jaar exact dezelfde lessen gaf, en deze daarom niet hoefde voor te bereiden.
Investeren in geloofwaardige docenten economie is daarom noodzakelijk voor maatschappelijk relevant economieonderwijs. Hoe? Om te beginnen een controversieel voorstel: het ministerie zou alsnog het lerarenregister moeten invoeren, waarin verplichte bijscholing van docenten wordt bijgehouden. Dat draagt bij aan het kennisniveau van de beroepsgroep en rekent in ieder geval af met ‘intern gepensioneerden’, die al jarenlang op dezelfde manier hun lessen geven. Daarnaast moeten schoolbesturen en leidinggevenden minder focussen op examenresultaten. Dat vermindert de prikkel om trucjes en feitjes aan te leren en geeft docenten ruimte om de economische mechanismen bij maatschappelijke vraagstukken diepgaander te onderzoeken. Maar bovenal zijn wij als docenten zelf aan zet. Claim tijd om onderwijs te ontwikkelen, praat via de Vecon over het vak met collega’s op andere scholen en volg eens een nascholingstraject. Zo geven we relevant onderwijs dat leerlingen de wereld én hun rol daarin laat begrijpen.
Literatuur
SLO (2005) The wealth of education. Stichting Leerplanontwikkeling. Te vinden op www.experimentenvoorindeklas.nl.
Hattie, J. (2013) Leren zichtbaar maken. Rotterdam: Bazalt.
Auteur
Categorieën
