Instroom in arbeidsongeschiktheidsuitkering opnieuw in de lift

De Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) moest het aantal arbeidsongeschiktheidsuitkeringen beperken. Ten opzichte van 2006, het eerste jaar van de WIA, is de instroom echter bijna verdubbeld in verhouding tot het totale aantal verzekerden (werknemers en WW’ers). Historisch gezien is het percentage wel nog steeds relatief laag.

In 1967 werd de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) ingevoerd, de voorloper van de WIA, die werknemers inkomensbescherming bood bij arbeidsongeschiktheid. De figuur toont dat in de loop van de jaren zeventig het aantal WAO’ers snel steeg. Rond 1990 naderde het totaal aantal WAO-uitkeringen het miljoen, wat toenmalig premier ­Lubbers verleidde tot zijn iconische uitspraak dat Nederland ziek was.

Een eerste grote systeemhervorming in 1993 was maar kortstondig effectief. Begin deze eeuw vond een reeks verdere hervormingen van het stelsel plaats, waarbij financiële prikkels voor werkgevers werden geïntroduceerd en verplichtingen van werkgevers en werknemers bij langdurige ziekte werden vastgelegd. Als sluitstuk werd in 2006 de WIA ingevoerd met een hogere toetredingsdrempel en een langere wachttijd. Het instroompercentage, in 2004 al gedaald tot 0,8 procent, daalde tot onder de 0,5 procent, minder dan een derde van het niveau van rond de eeuwwisseling.

Sinds 2006 stijgt de instroom in de WIA echter weer geleidelijk, en de laatste jaren is die stijging in een stroomversnelling geraakt. Belangrijke oorzaken hiervoor zijn de toename van het aantal werkende ouderen, die een hoger risico op arbeidsongeschiktheid hebben, capaciteitsproblemen in de uitvoering, waardoor meer mensen een voorschotuitkering krijgen toegekend in afwachting van hun beoordeling, en een algemene stijging van het risico op langdurige ziekte sinds corona.

In 2024 werden 69.000 nieuwe WIA-uitkeringen toegekend. Dat is 0,85 procent van het totaal aantal verzekerden. Het jaarlijkse instroomrisico is daarmee bijna verdubbeld sinds de invoering van de WIA in 2006, en zo terug op het niveau van net voor de invoering van de WIA. Van excessen zoals eind vorige eeuw is echter nog geen sprake.