Waterstof is de afgelopen tien jaar keurig langs de traditionele hypecurve van nieuwe technologie gelopen. Van een obscuur molecuul waar nog maar weinigen van hadden gehoord, groeide het richting 2020/2021 in snel tempo uit tot de heilige graal van de energietransitie. Ik herinner me bewonersavonden in wijken die ‘van het gas af moesten’, waar fel werd geprotesteerd tegen het voorgenomen warmtenet omdat ‘onze cv-ketel en gasfornuis straks gewoon op waterstof kunnen’. Op enkele plekken in Nederland is er in die dagen van overmoed daadwerkelijk begonnen aan ‘wijken op waterstof’. Vanaf 2022 botsten de hoge verwachtingen van de ontluikende waterstoftechnologie echter keihard op de rauwe realiteit van inflatie, hogere rentes en een grimmiger geopolitiek. Projecten worden massaal vertraagd of afgeblazen. We zitten inmiddels in de snel neerwaartse lijn van de hypecurve.
commissarissen van de Gasunie
Wat blijft er over van het waterstofsprookje? Voorspellen is moeilijk en dat geldt zeker voor onze energievoorziening. Toch zijn er op basis van de structuur van onze samenleving, de stand van de techniek en de wetten van de natuurkunde zinnige inschattingen te maken over de rol van waterstof in onze energievoorziening. Het antwoord op de vraag blijkt dan: veel, angstaanjagend veel. Of beter: vrolijkmakend veel.
Waterstof is zeker niet de heilige graal. De basis van een toekomstig CO2-vrij energiesysteem wordt verzorgd door schone elektriciteit. We gaan er naar verwachting drie tot vier keer zoveel van verbruiken, want we rijden en verwarmen straks grotendeels op elektronen in plaats van op de brandstoffen (olie respectievelijk gas) die we daar vandaag de dag voor inzetten. Het beste nieuws van deze snelle elektrificatie is dat rijden en verwarmen op elektriciteit zoveel efficiënter is dat we in 2050, ondanks een fors grotere economie, in totaal naar verwachting zo’n twintig procent mínder energie nodig hebben dan nu (RVO, 2024). Dat helpt bij de verduurzaming.
Elektriciteit kan echter niet de enige energiedrager in ons systeem zijn. Voor hoge temperaturen en het zware vervoer over lange afstanden schieten elektronen tekort. En wie staal, cement of kunststoffen wil maken, heeft daarvoor geen elektronen maar moleculen nodig. Bovendien is een CO2-vrij elektricteitssysteem op basis van zon en wind voor de balancering afhankelijk van (CO2-vrij) regelbaar vermogen.
Waterstof kan (puur of in andere vorm, zoals ammoniak of methanol) al deze functies vervullen en zal, samen met biogene energiedragers (zoals biogas), in het resterende deel van de energievraag moeten voorzien. In 2050 hebben we daarvoor in Nederland, afhankelijk van het succes van elektrificatie, drie tot zes miljard kilogram groene waterstof nodig (RVO, 2024).
Zelfs als je die groene waterstof maar voor de helft zelf wil maken (en de rest importeert of uit blauwe waterstof, gemaakt uit aardgas in combinatie met CO2-opslag, haalt) heb je 15 tot 30 gigawatt aan elektrolyse-vermogen nodig. Op dit moment staat in Nederland 0,006 gigawatt opgesteld. De hoeveelheid groene waterstof uit elektrolyse moet in Nederland in de komende 25 jaar dus verdrieduizendvoudigen. Angstaanjagende cijfers.
Dus toch een hype? Nee hoor. Zon-energie groeide de afgelopen 25 jaar met een factor van meer dan tienduizend (RVO, 2024). De wereldwijde elektrolysemarkt verdubbelde de afgelopen jaren ieder jaar en zelfs in de meest sombere voorspellingen van het Internationaal Energieagentschap groeit de wereldmarkt al met een factor vijftig in de komende zeven jaar. Het gaat gebeuren.
Maar misschien niet hier. Het belangrijkste – en door de Haagse impasse van de afgelopen jaren reële – risico is dat we als Nederland de boot missen. Het wordt hoog tijd dat ons land zich herpakt en zijn innovatie- en investeringskracht gaat benutten om een schone, betrouwbare en onafhankelijke energievoorziening te bouwen. De hype voorbij.
Literatuur
RVO (2024) Metastudie NPE achtergronddocument. Nationaal Plan Energiesysteem. Te vinden op www.rvo.nl.
Auteur
Categorieën