Het boek Handel als wapen van Steven Brakman, Tristan Kohl en Charles van Marrewijk biedt een toegankelijke basis in de handelseconomie, maar levert, met name wat betreft de inzet van handel als wapen en mogelijke tegenmaatregelen, weinig nieuwe inzichten. Dat vraagt om een vervolg.
Economievakblad ESB verklaarde 2025 tot het jaar van de importheffing. Het Financieele Dagblad was het daarmee eens, maar vond “Year of the tariffs” toch beter klinken, gegeven dat de Verenigde Staten de grote aanjager waren. En daar hebben ze een punt. Want hoewel handelspolitiek niet nieuw is – Adam Smith schreef er in de achttiende eeuw al over – is het Amerikaanse handelsbeleid dat wel degelijk. Trump brak bruusk met de na de Tweede Wereldoorlog ingezette trend waarin handelsbarrières steeds kleiner werden en de wereld steeds opener werd. De rest van de wereld was geschokt, verbaasd, verlamd en daarna naarstig op zoek naar een zinvolle reactie.
Aan die zoektocht naar een zinvolle reactie poogt het boek Handel als wapen van Steven Brakman, Tristan Kohl en Charles van Marrewijk bij te dragen. De auteurs zijn handelseconomen, werkzaam aan de universiteiten van Groningen en Utrecht, en kennen de academische vakliteratuur op dit thema goed. Daarbovenop is Van Marrewijk voor de meeste economen een bekende naam: hij schreef het standaardwerk International Economics waar zij tijdens de bachelor uit zijn onderwezen.
Toegankelijke basis
De auteurs leveren. Voor wie een introductie van de kernconcepten uit de handelseconomie zoekt en deze graag in verhaalvorm, aan de hand van economische geschiedschrijving tot zich neemt, is het boek precies goed. Voor niet-economen die zich willen inlezen op dit onderwerp biedt dit boek duidelijke meerwaarde.
In 176 korte pagina’s – we lazen het boek in ongeveer een avond – nemen de auteurs de lezer mee door twee eeuwen handel en handelsbeleid. Aan de hand van de rijke empirische literatuur bespreken ze de rol van handel bij globalisering. Zonder handel geen internationale arbeidsdeling, geen mondialisering en veel minder welvaart.
Daarbij komen ook de schaduwkanten ruimschoots aan bod. De internationale arbeidsdeling die handel mogelijk maakt mag dan de inkomens gemiddeld doen stijgen, ze kent óók verliezers. En als onderwijs, sociale zekerheid en instituties in een land onvoldoende sterk zijn om deze verliezers op te vangen en nieuwe kansen te geven, ontstaat weerstand tegen de vrijhandel. Kortzichtige politici buiten die uit.
Verdieping ontbreekt
Wie echter op de titel afgekomen is, wordt teleurgesteld. Steeds als het spannend wordt, met name als het gaat over de inzet van handel als wapen en wat je daar tegen zou kunnen doen, levert het boek geen nieuwe inzichten: duiding van de recente ontwikkelingen ontbreekt. Wat doen de Verenigde Staten nou precies? Maakt het type goed waar importheffingen op worden geheven uit? Hoeveel krimpt de Amerikaanse economie door dit beleid? En wat is de weerslag daarvan op de rest van de wereld?
Inzicht in de verdedigende strategie ontbreekt ook. Welk land reageerde bijvoorbeeld het beste? Waren dat de Britten die spoorslags schikten vanwege een bijzondere en ongelijke band? Waren dat de economisch relevantere Europeanen die ook schikten, maar net zolang door bleven onderhandelen over de kleine lettertjes totdat het Amerikaans hooggerechtshof oordeelde. Of waren dat de Chinezen die vol op het orgel gingen? Een uitstapje naar enerzijds geopolitiek en anderzijds economische onderhandelingsspellen had het boek goed gedaan.
Hetzelfde geldt voor de bespreking van het instrumentarium. De importheffingen die zo centraal staan, zijn maar een enkel instrument uit een steeds vollere gereedschapskist om via de economie geopolitieke macht uit te oefenen. Zo ontbreekt een bespreking van de exportsubsidies die China gebruikt voor haar strategische industrieën, van de productiesubsidies die India gebruikt om de lokale industrie te stimuleren en van de local content requirements uit de Amerikaanse Inflation Reduction Act die bedrijven stimuleert om lokaal te produceren. Datzelfde geldt voor landen die verplichtingen aan buitenlandse bedrijven opleggen – zoals het vormen van een joint venture – en voor producten die onder het mom van ‘sanitaire inspecties’ bij de grens worden tegengehouden om andere landen een economisch hak te zetten. Wat zijn de economische gevolgen daarvan op korte en op lange termijn? En hoe kan een land zich adequaat wapenen tegen dergelijk spelbederf?
Vervolg nodig
De auteurs zijn echte specialisten die een heel toegankelijk werk geschreven hebben dat volledig in hun comfortzone ligt. Maar de vragen waar de samenleving mee worstelt zijn expertise-overstijgend.
Een uitgebreider werk over handel als wapen had grotere maatschappelijke impact kunnen hebben. Met zo’n boek in de hand zouden politici en beleidsmakers kunnen navigeren door de complexe handelsrealiteit van een Europees land in de eenentwintigste eeuw. In een wereld die steeds onstuimiger wordt, is dat geen overbodige luxe.
Literatuur
Marrewijk, C. van, S Brakman en T. Kohl (2026) Handel als wapen: een geopolitiek spel. Querido (Amsterdam).
Marrewijk, C. van (2012) International Economics. Oxford University Press
Auteurs
Categorieën