De douane wist lang mee te gaan met een alsmaar globaliserende wereldhandel. In het vertrouwde systeem kwamen containers en pallets vol met goederen, ingekocht in bulk, via vertrouwde bedrijven en met vaste contactpersonen de Europese Unie binnen.
Sinds ongeveer 2018 is dit vertrouwde business-to-consumer model echter in een hoog tempo veranderd naar een direct-to-consumer model door de opmars van e-commerce. Het gaat hier met name om een toename van goedkope goederen die een verkoper, veelal Aziatische platformen, rechtstreeks van buiten de EU aan een consument in de EU levert. Voor de Europese consument betekent dit dat een nieuwe wereld is opengegaan, maar e-commerce maakt ook een hervorming van onze douane-unie noodzakelijk.
E-commerce
De e-commerce pakketstroom naar Nederland is de afgelopen jaren ongekend snel gegroeid. Alleen al voor goederen met een waarde van niet meer dan 150 euro is de stroom gestegen van 172 miljoen pakketten in 2021 naar zo’n 1,1 miljard pakketten in 2024. Dit betekent dat in 2024 zo’n drie miljoen pakketten per dag binnenkwamen in Nederland. Nederland heeft daarbij een hubfunctie: het merendeel van deze pakketten blijft niet in Nederland, maar heeft een ander EU-land als eindbestemming.
Problemen
Uit onderzoek van Europese markttoezichtautoriteiten blijkt dat 85 tot 95 procent van de geïnspecteerde producten afkomstig van enkele Aziatische platformen niet voldoet aan de Europese productwetgeving. Denk bijvoorbeeld aan elektronica die door oververhitting in brand vliegt of onveilig speelgoed.
Gezien de grote hoeveelheid pakketten die dagelijks binnenkomt, is het met de traditionele handhavingsaanpak van fysieke controles van individuele e-commercezendingen niet mogelijk grip te krijgen op de tsunami aan gebrekkige producten die de Europese Unie overstroomt. Met het wegvallen van het business-to-consumermodel komt een groot deel van de traditionele tussenpersonen, zoals de distributeurs en groothandels, niet meer in de toeleveringsketen voor, en kunnen zij dus ook niet meer verantwoordelijk gehouden worden: de consument ís de importeur geworden.
Daarnaast klagen Europese bedrijven al jaren over oneerlijke concurrentie. Met de huidige wet- en regelgeving hoeven bedrijven van buiten de EU zich niet aan dezelfde regels te houden als Europese bedrijven, terwijl ze actief zijn op dezelfde markt. Dit levert een scheef speelveld op voor onze eigen Europese bedrijven.
Gevolgen
De afgelopen twee jaren hebben de 27 lidstaten van de Europese Unie, op basis van een voorstel van de Europese Commissie, gewerkt aan een gezamenlijke positie voor de hervorming van het Douanewetboek van de Unie. Daarmee wordt gepoogd aan te pakken wat momenteel misgaat; het verantwoordelijk houden van leveranciers en platformen voor de import van producten en het indammen van de stroom aan losse pakketten. De hervorming zorgt ervoor dat leveranciers of platformen gevestigd buiten de Europese Unie in de toekomst twee keuzes hebben: ze vestigen zich in de Europese Unie óf zorgen dat een gecertificeerde indirecte vertegenwoordiger gevestigd in de Europese Unie garant staat voor de import. Hierdoor is er altijd een verantwoordelijke binnen de Europese Unie aan te wijzen op wie kosten voor het niet naleven van productkwaliteiten verhaald kunnen worden. Dit zal zorgen voor een meer behapbare stroom aan pakketten voor de douane en een betere naleving van de productveiligheid.
Om de douanewetgeving uniform in de lidstaten te kunnen implementeren zal een nieuw Europees Douaneagentschap worden opgericht. Dit agentschap moet het toezicht en de data-uitwisselingen tussen 27 lidstaten coördineren en harmoniseren. Hiervoor wordt een digitaliseringsslag gemaakt, met de ontwikkeling van een Europese data-hub. De aankomende maanden zal een klap op worden gegeven op het totale douanepakket, waarna uiterlijk 1 juli 2028 de nieuwe wetgeving op e-commerce in werking zal zijn.
Handelsvraagstuk
Met de nieuwe wetgeving geeft de Europese Unie een duidelijk signaal af richting de leveranciers en platformen. Maar de hervorming en de nieuwe technologie van de data hub zal slechts een deel van het probleem oplossen. Ook als de leveranciers en platformen in de toekomst voldoen aan alle nieuwe Europese vereisten op het gebied van import en productveiligheid zal vermoedelijk een scheef speelveld blijven bestaan, omdat landen buiten de EU, voornamelijk China, structureel goedkoper kunnen produceren.
De grote invloed van deze Aziatische leveranciers en platformen op de Europese markt is in essentie onderdeel van het handelsvraagstuk waar we middenin zitten. Alleen als de EU hierop een effectief antwoord vindt, kan ook het concurrentievraagstuk beheersbaar worden. Een eerste stap werd gezet op 12 december 2025, toen de Raad Economische en Financiële Zaken besloot de vrijstelling van invoerrechten voor zendingen onder 150 euro vanuit niet-EU-landen (de zogenaamde de-minimisregeling) versneld af te schaffen. Vanaf 1 juli 2026 geldt bovendien een vaste heffing van 3 euro per item voor zendingen tot 150 euro.
Auteurs
Categorieën