Extra defensieuitgaven vergroten druk op overheidsfinanciën na 2028

De nationale ontsnappingsclausule voor defensie-uitgaven binnen het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) leidt naar verwachting tot een toename van het begrotingstekort en de overheidsschuld voor alle vijftien lidstaten die er een beroep op doen. Na afloop van de ontsnappingsclausule in 2028 neemt, ceteris paribus, de begrotingsopgave die volgt uit het SGP toe voor deze lidstaten.

De Raad van de Europese Unie heeft op 8 juli 2025 aanbevelingen aangenomen voor een tijdelijke en gerichte activatie van de nationale ontsnappingsclausule binnen het SGP om de transitie naar structureel hogere defensie-uitgaven te ondersteunen. Lidstaten mogen gedurende een periode van vier jaar afwijken van het door de Raad vastgestelde maximale netto-uitgavenpad wanneer dit het gevolg is van een toename van defensie-uitgaven ten opzichte van 2021. De toegestane afwijking is daarbij begrensd op 1,5 procent van het bbp per jaar. De defensie-uitgaven worden wel gewoon meegerekend in het begrotingstekort en de overheidsschuld.

Als de lidstaten de toegestane afwijking volledig benutten, nemen volgens de Europese Commissie het begrotingstekort en de overheidsschuld tegen 2028 gemiddeld met respectievelijk 1,3 procentpunt en 2,6 procentpunt toe ten opzichte van de door de Raad vastgestelde uitgavenpaden.

Uit de figuur blijkt dat de stijging van de overheidsschuld relatief groter is in lidstaten met een lage overheidsschuld, zoals Estland, Kroatië Letland, Litouwen, Finland, Bulgarije en Tsjechië. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat in deze lidstaten de schuldratio minder gevoelig is voor het positieve effect van de begrotingsimpuls op het bruto binnenlands product, het zogenoemde ‘noemer-effect’.

Na het aflopen van de nationale ontsnappingsclausule zullen hogere defensie-uitgaven structureel ingepast moeten worden binnen nationale begrotingen. Dan wordt opnieuw berekend welk maximale uitgavenpad ervoor zorgt dat lidstaten aan SGP-vereisten voldoen. Door de opgelopen schuld en het opgelopen tekort wordt de uitgangssituatie van lidstaten daarbij ongunstiger. Dit leidt volgens de Commissie na 2028 tot een additionele jaarlijkse benodigde verbetering van het structureel primair begrotingssaldo van gemiddeld 0,4 procentpunt, uitgaand van een vierjarig budgettaire aanpassingsperiode.