Elektriciteitsprijzen vaker negatief, maar minder diep

Negatieve prijzen worden vaak gezien als een teken dat de markt minder goed werkt. Hoewel het aantal uren met negatieve elektriciteitsprijzen in 2025 toenam, nam de diepte van de negatieve prijzen juist af, ondanks de sterke groei van de productie uit zon en wind. Dit laat zien dat de markt ook met meer weersafhankelijke productie vraag en aanbod steeds beter bij elkaar kan brengen.

Uit de figuur blijkt dat het aantal uren met negatieve day-aheadprijzen de afgelopen jaren is toegenomen. De day-aheadprijs is de prijs waarop vraag en aanbod op de elektriciteitsmarkt een dag van tevoren samen­komen voor de levering de volgende dag. In 2025 was de Nederlandse day-aheadprijs 584 uur negatief, tegenover 97 uur in 2020.

Toch is dat niet het hele verhaal. Het nuttig om ook te kijken naar de diepte van die negatieve prijzen en naar het negatieve prijsoppervlak – de negatieve day-aheadprijs vermenigvuldigd met de hoeveelheid geleverde elektriciteit in dat uur. Tussen 2022 en 2024 nam dit negatieve prijs­oppervlak flink toe waardoor de effecten van negatieve prijzen voor producenten substantieel werden. Producenten nemen sindsdien maatregelen om beter te kunnen reageren op negatieve prijzen. Sinds 2025 neemt het negatieve prijsoppervlak dan ook weer af, ondanks dat de productie uit zon en wind steeg.

Negatieve prijzen ontstaan vooral op momenten met lage vraag en veel aanbod uit zon en wind. Dat die elektriciteit ondanks de negatieve prijs toch wordt opgewekt, komt deels door marktverstoringen: salderen, subsidieregelingen en fiscale prikkels achter de meter kunnen productie stimuleren op momenten dat elektriciteit weinig of zelfs een negatieve waarde heeft. Maar het kan ook rationeel gedrag zijn in een normaal elektriciteitssysteem. Elektriciteitscentrales kunnen niet ieder uur kosteloos worden afgeschakeld en weer opgestart. Daarom kan het rationeel zijn om bij een beperkte negatieve prijs op minimaal vermogen door te ­draaien, om later op de dag beschikbaar te zijn en een positieve marge te realiseren. Ook kunnen gascentrales blijven produceren om beschikbaar te zijn voor andere markten zoals de intraday- of onbalansmarkt.

Het afgenomen negatieve prijsoppervlak suggereert dat de markt steeds beter in staat is om mee te bewegen met de variabele elektriciteits­productie.