‘Economen mogen duidelijker zijn over wat ze denken dat het juiste is’

Henry Abbink verruilde een positie als onderzoeker bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt in Maastricht voor een fellowship bij The School for Moral Ambition, mede opgezet door Rutger Bregman. Zo is hij terechtgekomen bij het Smoke Free Partnership in Brussel, waar hij zich inzet voor Europees tabaksbeleid.

Wat motiveerde je deze carrièrestap te zetten?

“Ik miste het gevoel dat ik direct bijdroeg aan oplossingen met een grote impact op levens van mensen. Die urgentie voel ik sterker bij tabaksbeleid, gezien de hoeveelheid mensen die eraan verslaafd raken en overlijden. Hoewel er grotendeels consensus is over de schadelijkheid van tabak en de effectieve maatregelen ertegen, heeft de tabaksindustrie een actieve lobby waartegen er in Brussel weinig tegenwicht bestaat. Juist zo dicht op het beleid kan je veel maatschappelijke invloed uitoefenen.”

Waaraan merk je dat verschil in invloed?

“Vooral in het gevoel dat als ik het niet doe, niemand het doet. Dat is hier echt anders dan in mijn vorige baan. Recent zag ik bijvoorbeeld een studie van het Centraal Planbureau over internationale studenten, een onderwerp waar ik ook onderzoek naar deed. Daar verschijnt elke twee jaar wel een mooie studie over. Nu werk ik aan een infographic over Europees tabaksbeleid en ga ik daarover in gesprek met een parlementariër. Dat gebeurt anders nauwelijks. Zonder mijn inzet zou het belang van Europese maatregelen tegen roken echt onderbelicht blijven.”

Hoe kan dat? Het is bekend dat roken slecht is.

“Eigenlijk gaat het om een markt: er is simpelweg weinig aandacht en geld voor zorg­preventie. ­Preventie gaat over het voorkómen van kosten die over vijf tot tien jaar zouden optreden, waardoor het binnen de zorg een veel lastiger verkoopverhaal is dan bijvoorbeeld onderzoek naar nieuwe medicijnen, waar een verdienmodel tegenover staat. Bovendien blijft Europees beleid in de lidstaten sowieso vaak onderbelicht.”

Wat heb je concreet weten te veranderen?

“In Nederland heb ik met een paar anderen amendementen op het D66-partijprogramma voor rook- en tabaksbeleid geschreven. Die zijn aangenomen, en een ervan, de verhoging van de minimumleeftijd voor tabak van 18 naar 21 jaar, staat inmiddels ook in het coalitie­akkoord.”

Komt je economie-achtergrond nog van pas?

“Enigszins tot mijn teleurstelling heb ik ­Stata en R al een tijdje niet gebruikt. Maar mijn ervaring met data komt nog wel van pas in de samenwerking met onderzoekers, bijvoorbeeld in de vertaling ervan naar aanbevelingen voor beleidsmedewerkers.”

Hoe kunnen ook onderzoekers meer impact realiseren?

“We kunnen ons denk ik vaker afvragen: wie moet er met deze conclusies aan de slag? Een goede samenvatting en concrete aanbevelingen helpen daarbij, maar ook simpelweg zelf contact opnemen met politici. Wetenschappers hebben te veel het idee dat het aan politici is om kennis bij hen op te halen. Maar politici zijn met veel onderwerpen tegelijk bezig en dan helpt het als kennis actief wordt gebracht. Zo kan lid worden van een politieke partij helpen om je kennis van de economie nuttig te maken. En bij het bepalen van een onderzoeksonderwerp is het nuttig je af te vragen: als ik hier geen rapport over schrijf, doet iemand anders het dan? Als dat niet het geval is, kan je echt impact hebben.”

Word je als actieve boodschapper van kennis niet te politiek?

“Natuurlijk moet je je houden aan wetenschappelijke normen en bewijs niet invullen naar politieke voorkeur. Maar als wetenschapper ben je nooit volledig neutraal: alleen al met de keuze van je onderzoeksonderwerp heb je invloed. En veel economen hebben op basis van hun onderzoek een idee over wat het juiste zou zijn. Dan moet je je niet bezwaard voelen om dat uit te dragen en te onderbouwen. Wel is het daarbij natuurlijk belangrijk om feit en mening helder te onderscheiden.”