In een op 19 februari gepubliceerd ESB-artikel betoogt Cody Hochstenbach dat de woonruimte in Nederland ongelijk verdeeld is. Hochstenbach gebruikt in zijn bijdrage een aantal keer het woord inefficiënt. Dit klinkt goed, maar is misleidend.
De woningmarkt is een belangrijk thema en het artikel van Hochstenbach is op dit moment (eind februari) het meest gelezen artikel op de website. In zijn bijdrage gebruikt Hochstenbach meerdere keren het woord ‘efficiënt’. Voorbeelden zijn:
- “[In Nederland zijn er] genoeg vierkante meters woonruimte voor iedereen. Deze vierkante meters zijn echter niet efficiënt verdeeld.”
- “Inefficiënt woonruimtegebruik belemmert het oplossen van het woningtekort.”
- “Een efficiëntere verdeling van de bestaande vierkante meters [zou] het woningtekort kunnen opvangen.”
- “In dit artikel stel ik voor de huidige vierkante meters efficiënter te verdelen.”
Dit woordgebruik klinkt goed, maar is misleidend. Hochstenbach definieert zijn efficiëntiebegrip niet en beargumenteert niet waarom de door hem geconstateerde ongelijkheid inefficiënt zou zijn. Bij hem is inefficiëntie een leeg begrip dat uitsluitend een retorische rol heeft. Zonder definitie of argumentatie betekent, in elk van de boven aangehaalde zinsneden, efficiënter niets anders dan ongelijker; het woord wordt slechts gebruikt om tautologieën te vermijden. Wellicht bedoelt de auteur “oneerlijk” wanneer hij iets “inefficiënt” noemt, maar dat woord betekent natuurlijk iets heel anders. Hochstenbach misbruikt de begrippen efficiënt en inefficiëntie dan.
Probleem
Is dat erg? Ja, om minstens twee redenen. Ten eerste is efficiëntie een kernbegrip in de economie. Het is, na schaarste, vermoedelijk het meest belangrijke begrip in de economie. Waar schaarste beschrijvend is, is efficiëntie de norm om te bepalen in welke mate schaarste wordt opgeheven. Er mag dus verwacht worden dat in een economievakblad de term gebruikt wordt zoals in het vakgebied gebruikelijk is. Dit is hier niet het geval. Hoe men het ook wendt of keert, in de economie is efficiëntie altijd gebaseerd op Pareto-efficiëntie: een reallocatie is alleen efficiënter als alle individuen die daarbij betrokken zijn, of daardoor beïnvloedt worden, erop vooruitgaan. Bij de “kale” herverdeling die Hochstenbach voorstelt zal zonder compensatie van diegenen die woonruimte af moeten staan niet aan die voorwaarde voldaan zijn. Hochstenbach richt zich eenzijdig op de woningzoekenden; het woord compensatie komt in zijn artikel niet voor. Dat geldt ook voor het woord woongenot, dat toch het uitgangspunt zou moeten zijn, in plaats van woonoppervlak.
De tweede reden is dat economen in beleidsdiscussies vaak betiteld worden als de “hoeders van efficiëntie”. Waar juristen vooral de nadruk leggen op rechtvaardigheid en rechtszekerheid, sociologen de sociale cohesie benadrukken en politicologen focussen op machtsverhoudingen, worden economen geacht om de efficiëntie – het goed gebruik van de schaarse middelen en het voorkomen van verspilling – te bewaken. In beleidsdiscussies hebben economen het al moeilijk omdat ze ervan beticht worden uitsluitend oog te hebben voor efficiëntie en andere belangen te negeren. Hun invloed kan alleen maar verder tanen als ze ook nog eens een keer efficiëntie verkeerd of te eng gaan invullen. Negatieve uitstralingseffecten op de gehele economische wetenschap mogen niet onderschat worden.
Past economievakblad niet
Misbruik van het efficiëntiebegrip is vooral ook erg omdat het gebeurt in HET economievakblad van Nederland. Op haar website omschrijft ESB zichzelf als HET platform voor economen in Nederland. Gesteld wordt dat de artikelen gebaseerd zijn op gedegen onderzoek en relevante argumenten aandragen voor beleid. De site meldt ook dat de redactie met de auteurs samenwerkt om hun inzichten toegankelijk te maken. De redactie is dus medeverantwoordelijk voor de inhoud van de artikelen. Zij is in dit geval tekort geschoten. Het zou haar passen de lezers daarvoor excuses aan te bieden.
Tot slot
Het is te prijzen dat Hochstenbach het debat over de woningmarkt met creatieve ideeën van nieuw zuurstof voorziet. Het is verstandig na te denken over hoe huishoudens met “sterk overdadige” woonruimte (zijn begrip, niet het mijne) ertoe gebracht kunnen worden een deel van die woonruimte beschikbaar te maken. Wel blijft de vraag welke beleidsmaatregelen eraan verbonden worden. Wat mij betreft gebeurt die herverdeling niet met command and control maar op vrijwillige basis.
Reactie redactie
Eric van Damme merkt terecht op dat een economievakblad als ESB zuinig om moet gaan met het woord ‘efficiënt’. In het dagelijks taalgebruik wordt de term wat losser gebruikt. Zo ook bij Hochstenbach, die ermee aangeeft dat een andere verdeling van de woonruimte een praktische oplossing van het woningtekort kan zijn. We danken Van Damme voor zijn opmerkzaamheid. Hij dicht de redactie een grote verantwoordelijkheid toe; we doen ons best om die waar te maken.
Auteur
Categorieën