Doorrekening verkiezingsprogramma PVV

Het verkiezingsprogramma van de PVV vergroot het overheidstekort in 2030 met circa 25 miljard euro. Dit komt vooral door hogere uitgaven aan defensie en zorg, door verlaging van de AOW-leeftijd en door de afschaffing van de btw op boodschappen. Het programma vergroot de economische groei in de komende kabinetsperiode, verlaagt de werkloosheid en stuwt de inflatie op.

Overheidssaldo

Het verkiezingsprogramma van de PVV vergroot het overheidstekort in 2030 met 25 miljard euro (1,8 procent bbp). Dit is een ruwe inschatting van de budgettaire effecten van het verkiezingsprogramma op basis van openbare bronnen. Deze berekening houdt rekening met het basispad en bekijkt de effecten van beleidsaanpassingen ex ante (zie kader 1).

Het overheidssaldo verslechtert vooral door meer overheidsuitgaven (16 miljard euro), maar ook door belastingverlagingen (9 miljard euro).

Het overheidstekort zal structureel blijven oplopen. Alhoewel er na 2030 meer bespaard wordt door maatregelen zoals de Subsidie Duurzame Energie af te schaffen, zal door andere maatregelen, zoals de verlaging van AOW-leeftijd het tekorteffect na 2030 zelfs nog harder oplopen. In het totaal leidt het PVV verkiezingsprogramma tot een negatief overheidssaldo van 61 miljard, indien inverdieneffecten (zie kader 1) niet meegenomen worden.

Overzicht overheidsuitgaven

Het verkiezingsprogramma van de PVV verhoogt de overheidsuitgaven in 2030 met 16 miljard euro ten opzichte van het basispad, exclusief de macro-economische doorwerking van het verkiezingsprogramma. De PVV verhoogt voornamelijk de uitgaven aan defensie, zorg en AOW-uitkeringen en bezuinigt vooral op ontwikkelingshulp. De opgenomen maatregelen staan in de gespecificeerde tabel na het overzicht.

Overzicht collectieve lasten

Het verkiezingsprogramma van de PVV verlaagt de belastingen en premies in 2030 met 9 miljard euro ten opzichte van het basispad, exclusief de macro-economische doorwerking van het verkiezingsprogramma (dus uitsluitend de beleidsmatige lastenmutatie). De PVV verlaagt vooral de btw op boodschappen. De opgenomen maatregelen staan in de gespecificeerde tabel na het overzicht.

Economische effecten van het verkiezingsprogramma

Het verkiezingsprogramma van de PVV betekent een expansiever begrotingsbeleid, wat de groei van het nationaal inkomen in de komende kabinetsperiode verhoogt, de werkloosheid verlaagt en de inflatie opstuwt ondanks de btw-verlagingen.

Het opwaartse effect op prijzen en lonen wordt versterkt door de vermindering van het arbeidsaanbod door de verlaging van de AOW-gerechtigde leeftijd. De vermindering van het arbeidsaanbod vergroot de spanning op de arbeidsmarkt, met een opwaarts effect op de lonen, wat weer doorwerkt in de prijzen.

Het verkiezingsprogramma verhoogt de koopkracht in de kabinetsperiode, met een enigszins groter effect voor de lagere inkomens. De hogere koopkracht komt vooral door de btw-verlagingen.

Overheidsuitgaven gespecificeerd

Sociale zekerheid

• De PVV verlaagt de sociale huren met 10 procent; de verlaging vermindert de huurtoeslag met 0,6 miljard euro. (PVV_002a) Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; Inschatting op basis van Kamerbrief wijzigingen Voorjaarsnota 2025, waarbij rekening is gehouden met het verschil in omvang van de maatregelen.
• De PVV verlaagt de AOW-gerechtigde leeftijd naar 65 jaar. Dit is een netto intensivering van 6,5 miljard euro (PVV_006) Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; Inschatting op basis van antwoord op Kamervraag 2 op Jaarverslag en slotwet Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 2023.

Zorg

• De PVV schaft het eigen risico in de zorg volledig af. Dit is een intensivering in de collectieve zorguitgaven van 3 miljard euro. Het gaat deels om verschuiving van private naar collectieve zorguitgaven (PVV_004) Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; Inschatting op basis van antwoorden op Kamervraag 91 bij Voorjaarsnota 2025.
• De PVV voegt mondzorg (de tandarts) toe aan het basispakket van de zorgverzekeringswet (uitbreiding van de tandheelkundige zorg voor volwassenen naar de aanspraak die nu geldt voor jeugdigen). Dit is een intensivering in de collectieve zorguitgaven van 2,4 miljard euro. Het gaat deels om de verschuiving van private naar collectieve zorguitgaven. (PVV_005). Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; Inschatting op basis van antwoorden op Kamervraag 92 bij Voorjaarsnota 2025.

Openbaar bestuur

• –

Onderwijs

• –

Internationale samenwerking

• De PVV stopt met ontwikkelingshulp; dit is een ombuiging van 4,1 miljard euro; uitgezonderd bij de ombuiging zijn verdragsrechtelijke contributies en EU- en asieltoerekeningen (PVV_007) Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van regel 2 van tabel 31 van de Ombuigingslijst 2025, omgezet in prijzen 2026 m.b.v. CPB, Concept-Macro Economische Verkenning 2026.

Veiligheid

• De PVV verhoogt het aantal agenten met 10.000; dit is een intensivering van 1,5 miljard euro (PVV_012). Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van tabel 10 en 12 van de begroting 2025 van het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Defensie

• De PVV verhoogt de defensie-uitgaven. Dit is een intensivering van 9,1 miljard euro (PVV_016. Zie pagina 31 van het verkiezingsprogramma, waar de PVV aangeeft om de defensie-uitgaven stapsgewijs te laten groeien en onderstreept dat de NAVO de hoeksteen is van het voorgestane defensie- en veiligheidsbeleid, zonder expliciet de nieuwe NAVO-norm van 3,5 procent bbp te noemen; ook gezien de stemming op 17 juni van de PVV in de Kamer voor de motie met steun voor de voorgenomen kabinetsinzet betreffende de NAVO-norm is hier verondersteld dat de PVV de defensie-uitgaven geleidelijk verhoogt van 2,2 procent bbp in 2026 (tabel 10 Voorjaarsnota 2025) tot 3,5 procent bbp in 2025, wat leidt tot defensie-uitgaven van 2,8 procent bbp in 2030, tegen 2,1 procent bbp in 2030 in het basispad (tabel 10 Voorjaarsnota 2025); op basis van CPB, Concept-Macro Economische Verkenning 2026 is de stijging van 0,7 procent bbp omgezet in een stijging van 9,1 miljard euro in prijzen van 2026.

Overdrachten aan bedrijven

• –

Bereikbaarheid

• –

Klimaat en milieu

• De PVV schrapt de resterende middelen van het Klimaatfonds met uitzondering van de uitgaven op het perceel Kernenergie. Dit is een ombuiging van 0,7 miljard euro (PVV_011). Schrappen van uitgaven zonder gelijkwaardige vervanging via normeren of beprijzen kan ertoe leiden dat het doelbereik van het Klimaatfonds buiten beeld raakt, wat juridische en financiële risico’s voor de Staat met zich meebrengt. Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV; uitgaven voor kernenergie zijn uitgezonderd van de ombuiging gezien pagina 21 van het verkiezingsprogramma van de PVV waar de bouw van nieuwe kerncentrales wordt genoemd; inschatting op basis van regel 1 en 1a van tabel 37 van de Ombuigingslijst 2025.
• De PVV beëindigt de Subsidie Duurzame Energie-regeling vanaf 2026 en schrapt andere klimaatsubsidies. Dit is een ombuiging van 0,4 miljard euro (PVV_014). Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van regels 2,8, 9, 10a en 10c van tabel 36 van de Ombuigingslijst 2025.

Overig

• De PVV schaft de landelijke publieke omroep (NPO) af. Dit is een netto ombuiging van 0,7 miljard euro (PVV_008) Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van Begroting 2025 OCW Artikel 15. Media.

Collectieve lasten gespecificeerd

Inkomen en arbeid

• De PVV schaft de 30 procent-regeling voor expats af. Dit is een lastenverzwaring van 0,9 miljard euro. (PVV_009) Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van  pagina 175 van CPB, Keuzes in Kaart 2025-2028, Bijlage 10 Fiscale Regelingen, Miljoenennota 2025 en Ministerie van Financiën, Expatregeling hoogopgeleide buitenlandse werknemers.

Vermogen en winst

• De PVV voert een vrijstelling in de vennootschapsbelasting in voor woningcorporaties vanwege de verlaging van de sociale huren met 10 procent; dit is een belastingverlaging van 1,4 miljard euro (PVV_002b) Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van  pagina 175 van CPB, Keuzes in Kaart 2025-2028 .
• De PVV voert een gemeentelijke heffing op planbaten in. Dit is een taakstellende lastenverzwaring van 0,3 miljard euro. (PVV_013). De PVV roomt deze lastenverzwaring af via het gemeentefonds. De juridische inpasbaarheid en houdbaarheid van de heffing is onzeker. Zie pagina 15 van het verkiezingsprogramma van de PVV; Inschatting op basis van  pagina 177 van CPB, Keuzes in Kaart 2025-2028.

Klimaat en Milieu

• De PVV schrapt de CO2-heffing; dit is een lastenverlichting van 0,2 miljard euro (PVV_015) Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van  pagina 227 Bijlagen bij Miljoenennota 2025 .
• De PVV verhoogt de vliegbelasting niet verder. Dit betekent dat in 2027 de vliegbelasting niet gedifferentieerd naar afstand wordt. Dit is een lastenverlichting van 0,2 miljard euro (PVV_017). Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van  pagina 43 Bijlagen bij Miljoenennota 2025.

Overig

• De PVV verhoogt de btw op kunst en cultuur van 9 procent tot 21 procent. Dit is een lastenverzwaring van 1,0 miljard euro (PVV_010). Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV; inschatting op basis van tabel 12 van Voorjaarsnota 2025 (schrappen van btw verhoging op cultuur, media en sport (exclusief dagrecreatie) en CBS, Nationale Rekeningen 2024 (consumptieve bestedingen aan culturele goederen en diensten en kranten, boeken en schrijfwaren) , geactualiseerd op basis van de door het CPB verwachte ontwikkeling van de consumptie tussen 2024 en 2030).
• De PVV verlaagt de btw op aardgas en elektriciteit van 21 procent naar 9 procent; dit is een belastingverlaging van 2,2 miljard euro (PVV_003) Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; Inschatting op basis van tabel 24 van de Antwoorden op Kamervragen bij Voorjaarsnota 2025.
• De PVV schaft btw op boodschappen (voedingsmiddelen) af. Dit is een lastenverlichting van 7,6 miljard euro. Een juridisch aandachtspunt bij deze maatregel is dat die mogelijk strijdigheden oplevert met het fiscale neutraliteitsbeginsel, dat een ongelijke behandeling van concurrerende productgroepen die in dezelfde behoefte voorzien niet toestaat. Omdat zowel de afbakening van (samengestelde) product(groep)en als de handhaving complex is, bestaat er ook een aanzienlijk risico op uitvoeringsproblemen voor de Belastingdienst. (PVV_001) Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV; Inschatting op basis van Antwoord Kamervraag 73 Miljoenennota 2024, geactualiseerd op basis van de door het CPB verwachte ontwikkeling van de consumptie tussen 2024 en 2030.

Niet meegenomen voorstellen

De doorrekening probeert zo goed mogelijk alle voorstellen mee te nemen in de analyse. Niet meegenomen voorstellen zijn, zover mogelijk, hieronder opgesomd.

Onvoldoende uitgewerkte voorstellen

Indien voorstellen onvoldoende uitgewerkt zijn in het verkiezingsprogramma om een goede inschatting te maken op het overheidssaldo zijn deze niet in meegenomen.

• Bonus voor mantelzorgers. Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Meerwerkbonus voor zorgverleners. Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Minder rijksambtenaren. (In 2024 waren de apparaatskosten 12,8 miljard euro voor de kerndepartementen en 8,5 miljard euro voor de batenlasten-agentschappen; bron tabel 33 van Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2024) Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Snijden in fiscale regelingen voor het bedrijfsleven. Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Stoppen met betaling in het buitenland van uitkeringen en toeslagen. Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Forse extra investeringen in woningbouw, waaronder 67 duizend middenhuurwoningen door woningcorporaties. Voor zover dit extra leningen aan woningcorporaties zijn, heeft dit een direct effect op de overheidsschuld zonder een effect op het overheidstekort. Zie pagina’s 14 en 15 van verkiezingsprogramma van de PVV.
• Behoud regionale ziekenhuizen. Zie pagina 18 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Meer verpleeghuisplekken en verzorgingstehuizen. Zie pagina 18 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Hogere medicijnproductie in Nederland. Zie pagina 18 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Sneller vergoeden van dure medicijnen. Zie pagina 18 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Afbreken van windturbines die overlast geven. Zie pagina 20 van verkiezingsprogramma van de PVV.
• Geen ruimte voor windturbineparken op zee. Zie pagina 24 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Netcongestie oplossen. Zie pagina 21 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Extra uitgaven voor klimaatadaptatie, waaronder actualisering van het programma Ruimte voor Rivieren en het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Zie pagina 21 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Geen stroomkabels door visgebieden. Zie pagina 24 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Bouw nieuwe kerncentrales. Zie pagina 21 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Meer gas- en oliewinning op de Noordzee en meer winning op land waar dat veilig is. Zie pagina 21 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Snellere afhandeling mijnbouwschade en versterking huizen in Groningen. Zie pagina 21 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Versoepeling afhandeling mijnbouwschade in Limburg. Zie pagina 21 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Geen prijsverhoging treinkaartjes. Zie pagina 37 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Behoud streek-ov. Zie pagina 37 van het verkiezingsprogramma van de PVV.

Deze maatregelen zijn deels tekort verhogend en deels tekort verminderend. In totaal zijn deze maatregelen per saldo vermoedelijk tekortverhogend.

Juridisch niet haalbaar

Een maatregel waarover ernstige twijfels zijn over de juridische haalbaarheid, is niet in de analyse opgenomen.

• Volledige asielstop. Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV (Het CPB raamt de overheidsuitgaven in 2030 aan asiel en migratie op 4,1 miljard euro; zie tabel B.1 van Concept-Macro Economische Verkenning 2026).

Geen beslisbevoegdheid

Een maatregel die de Rijksoverheid niet zelfstandig kan nemen, is niet in de analyse opgenomen.

• Minder afdracht aan de Europese Unie. Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV (De EU-afdrachten zijn 10,6 miljard euro in 2029 in lopende prijzen; bron tabel 11 van de begroting 2025 van het Ministerie van buitenlandse zaken).

Budgettair beperkte voorstellen

Maatregelen met een zeer beperkt budgettair beslag (minder dan 200 mln euro in 2030) zijn niet in de analyse opgenomen.

• De PVV wil stoppen met de opvang van Oekraïense mannen. Zie pagina 40 van het verkiezingsprogramma van de PVV In het basispad van de doorrekening zijn er echter in 2030 geen uitgaven voor ontheemden uit Oekraïne (zie tabel 8 in de Voorjaarsnota 2025). De PVV-maatregel heeft daarmee geen budgettair effect in 2030.
• De PVV wil 500 agenten extra voor de Vreemdelingenpolitie. Zie pagina 8 van verkiezingsprogramma van de PVV.
• De PVV wil stoppen met subsidies voor Vluchtelingenwerk en vergelijkbare ngo’s. Zie pagina 9 van verkiezingsprogramma van de PVV ; inschatting op basis van  pagina 213 van de begroting 2025 van het ministerie van Veiligheid en Justitie.
• Overdraagbaar maken van alle vergunningen van vissers. Zie pagina 24 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Uitbreiding dierenpolitie. Zie pagina 24 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Financiële steun aan ouderen met een laag inkomen voor dierenartskosten. Zie pagina 25 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Afschaffen van de Eerste Kamer. Zie pagina 28 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Salarisverlaging van 25 procent voor bewindslieden en Kamerleden; afschaffen wachtgeldregelingen voor politici. Zie pagina 28 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Koningshuis belastingplichtig maken en verlaging uitgaven aan Koningshuis met 25 procent. Zie pagina 28 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Herinvoering van schoolzwemmen. Zie pagina 34 van het verkiezingsprogramma van de PVV.

Reeds opgenomen in het basispad

Een maatregel is niet in de analyse opgenomen omdat deze in het basispad op basis van huidig voorgenomen beleid zit.

• Geen accijnsverhoging op brandstof in 2026. Volgens persberichten is de maatregel al opgenomen in de Miljoenennota 2026.

Additioneel economische effecten

De PVV stelt voor regelgeving op een aantal terreinen aan te passen wat moeilijk inschatbare directe economische effecten zal hebben.

• Maximumprijzen instellen voor essentiële basisproducten met behulp van de Prijzenwet. Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Schrappen van regels rondom etiketten van essentiële basisproducten. Zie pagina 39 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Verhogen van inkomensgrenzen voor huurwoningen. Zie pagina 15 van verkiezingsprogramma van de PVV.
• Verkorting vergunningverlening en procedures woningbouw; schrappen en vereenvoudigen van bouweisen. Zie pagina 15 van verkiezingsprogramma van de PVV.
• Acute zorg uit marktwerking. Zie pagina 18 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Weren van private equity in de zorg. Zie pagina 18 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Exportverbod gas geproduceerd in Nederland. Zie pagina 21 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Vrije verkoop voor boerderijwinkels, zonder regeldruk en btw-heffingen. Zie pagina 24 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Ophogen rekenkundige ondergrens stikstof en kritische depositiewaarden uit wet. Zie pagina 24 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Vergunningverlening aan PAS-melders. Zie pagina 24 van het verkiezingsprogramma van de PVV.
• Afschaffen zero-emissiezones. Zie pagina 37 van het verkiezingsprogramma van de PVV.