ESB komt met een themanummer over overstromingen in een van de droogste zomers sinds de metingen begonnen (NOS, 2026a; 2026b). Vreemde timing? Nou, nee. Zowel uitermate droge zomers als uitermate natte periodes worden onderdeel van ons steeds extremere klimaat (KNMI, 2023). Door meteorologische effecten is er na een periode van langdurige droogte een veel grotere kans op zware regenval, waardoor ook de kans op overstromingen toeneemt (Barendrecht et al., 2024; NOS, 2026c). En op de langere termijn zal de zeespiegel door klimaatverandering stijgen – het KNMI houdt rekening met een stijging van 1,2 meter rond 2100 (KNMI, 2023). De waterdreiging is daarmee zeker niet weg.
Verschillende dreigingen
De dreigingen van wateroverlast verschillen in oorsprong. Ze komen zowel vanuit de zee, als vanuit regenval en de rivieren uit ons achterland.
Nederland is na de watersnoodramp van 1953 goed voorbereid op de dreiging van de zee. Maar op de lange termijn vraagt de stijgende zeespiegel om extra maatregelen (Rijksoverheid, 2023). Nederland zal nu een strategie moeten kiezen hoe er over honderd tot tweehonderd jaar omgegaan wordt met deze stijging, zo betogen Wesley van Veggel, Bart Rijken, Kees van Ginkel, Carolien Kraan en Tatiana Filatova. Ze leggen uit dat die keuze, afgezien van het levensgevaar, belangrijke economische gevolgen heeft, en andersom bepalen economische ontwikkelingen welke adaptatiestrategieën het meest haalbaar zijn. Ze waarschuwen dat er economische en politieke lock-ins ontstaan als er geen duidelijke keuzes worden gemaakt, wat ten koste kan gaan van de welvaart.
Terwijl de zeespiegeldreiging om een langetermijnstrategie vraagt, is de dreiging van extreme regenval acuter. Dat zagen we bijvoorbeeld bij hevige overstromingen in Zuid-Limburg, België en Duitsland vijf jaar geleden. Dit kostte 224 mensen het leven. Yashvant Premchand, Kevin Vedder en Pieter Verstraten laten zien dat het in Nederland relatief vaak de meest kwetsbare gezinnen zijn die in de wijken wonen waar het regenwater het slechtst kan worden afgevoerd. Ook dat vraagt om aandacht.
Het goede nieuws, tot slot, is dat Nederland de dreiging vanuit de rivieren de komende tijd aardig onder de knie lijkt te hebben, concluderen Peter Zwaneveld, Bas Kolen, Ruben Jongejan en Matthijs Kok in dit nummer. Sterker nog, ze stellen vast dat de versterkingskosten uit de pas lopen met de verwachte totale schade. Dat wil overigens niet zeggen dat iedereen even goed beschermd is. De prijzen van huizen die in de risicogebieden staan, dalen volgens Piet Eichholtz, Nils Kok en Philibert Weenink door de verhoogde waterdreiging steeds sterker. Dat kan deels worden verklaard omdat er geen verzekering is die overstromingsschade dekt als primaire keringen zijn doorgebroken.
Bewustzijn bij burger lijkt ver weg
Dat Nederland de klassieke dreiging vanuit zee en de rivieren nu redelijk goed op orde heeft, heeft echter ook een keerzijde: het bewustzijn van het risico op overstromingen neemt daardoor af (Onderzoeksraad, 2026). Dat is zeker relevant nu de dreiging van heftige regenval als gevolg van de klimaatverandering toeneemt. Zo negeren bestuurders van woningcorporaties overstromingsrisico’s haast volledig, constateren Yves Baljet en Piet Eichholtz. En ook bij de industrie lijkt het risico van extreme regenval over het hoofd te worden gezien. Meindert Smallenbroek waarschuwt dat ons verdienvermogen gevaar loopt, omdat onder andere veel industrieterreinen – veelal volledig bedekt door beton en asfalt – slecht zijn ingericht om met zware regenval om te kunnen gaan.
Leunen op overheid ook risicovol
Met dat afgenomen bewustzijn leunen we bewust of onbewust steeds meer op de overheid. Dat kan economisch efficiënt zijn. Zo laten Bas Kolen, Ruben Jongejan, Peter Zwaneveld en Matthijs Kok zien dat een dekking van de overstromingsschade door de overheid goedkoper is dan een private verzekering. Het voordeel daarvan is bovendien dat de overheid hierdoor een prikkel heeft om het waterbeheer goed onder controle te houden.
Maar een overheid die op bijna alle fronten het voortouw neemt, loopt het risico dat de burger passief achteroverleunt en wellicht – bewust of onbewust – meer risico’s neemt. Zo heeft de overstroming van 2021 geleid tot verminderde voorbereiding van huishoudens op overstromingen omdat het vertrouwen is toegenomen dat de overheid de schade oplost (Sirenko en Filatova, 2026). Dat terwijl door voorbereidingen die burgers zelf uitvoeren tussen de veertig en tachtig procent van de overstromingsschade kan worden beperkt (Kreibich et al., 2015). Enig bewustzijn helpt dus om de schade te beperken.
Daarnaast is in het verleden gebleken dat de maatschappij saamhoriger werd en zich actief voorbereidde als zij deelgenoot werd gemaakt van het tegengaan van de waterdreiging (Schilpzand, 2026).
Water wordt in de samenleving nu niet meer gezien als een van onze grootste dreigingen (Clingendael, 2026). Terwijl het extreme weer toeneemt, dringt zich dus de vraag op hoe we dat bewustzijn weer kunnen creëren, liefst voordat burgers en bedrijven de risico’s aan den lijve ervaren.
Literatuur
Barendrecht, M.H., A. Matanó, H. Mendoza et al. (2024) Exploring drought-to-flood interactions and dynamics: A global case review. WIREs Water, 11(4), e1726.
Clingendael (2026) Tussen hoop en vrees. Clingendael Alert, mei.
KNMI (2023) KNMI’23-klimaatscenario’s voor Nederland. KNMI Publicatie.
Kreibich, H., P. Bubeck, M. van Vliet en H. de Moel (2015) A review of damage-reducing measures to manage fluvial flood risks in a changing climate. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 20(6), 967–989.
NOS (2026a) Record uit 1947 gesneuveld: niet eerder zo weinig water door de Rijn. NOS Nieuws, 10 augustus.
NOS (2026b) Warme en droge juni en juli samen heetste ooit gemeten in West-Europa. NOS Nieuws, 10 augustus.
NOS (2026c) Oceanen zijn extreem warm en dat kan ook later grote gevolgen hebben. NOS Nieuws, 10 augustus.
Onderzoeksraad (2026) Onveiligheid door extreme regen. Onderzoeksraad voor Veiligheid, Rapport, januari.
Rijksoverheid (2023) Tussenbalans van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging. Rapport, 9 november.
Schilpzand, A. (2026) De morele dijk: Tussen berekening en betekenis. Annalen van het Thijmgenootschap, 114(2). Academische Uitgeverij Eburon: Utrecht.
Sirenko, M. en T. Filatova (2026) It’s not just risk – it’s responsibility: Changing drivers of home flood protection. PLOS Climate, 5(3), e0000765.
Auteur
Categorieën
