Ga direct naar de content

Correctie AI-aandelen raakt ook Nederlandse economie en pensioenfondsen

Geplaatst als type:
Gepubliceerd om: oktober 9 2026

De Amerikaanse aandelen zijn historisch hoog gewaardeerd en die waardering is afhankelijk van een kleine groep AI- en technologiebedrijven. Hoe kwetsbaar is Nederland voor een eventuele forse ­correctie van de waardering van AI?

In het kort

  • De recente AI-aandelenrally wordt veroorzaakt door een lage risicoperceptie en hoge winstverwachtingen.
  • Een door onzekerheid gestuurde correctie van dertig procent op aandelenmarkten drukt het Nederlandse bbp met één procent.
  • Met name Nederlandse pensioenfondsen zijn blootgesteld aan Amerikaanse techbedrijven.

De waarderingen op aandelenmarkten zijn vandaag historisch hoog, met name in de VS. Op de Amerikaanse effectenbeurs benaderen de koers-winstverhoudingen de niveaus uit de dotcom-hausse in 2000 (figuur 1).

De hoge waarderingen volgen voornamelijk uit sterke koersstijgingen van grote technologiebedrijven die een centrale rol spelen in de ontwikkeling en toepassing van kunstmatige intelligentie (AI). Sinds de introductie van ChatGPT eind 2022 zijn de aandelenkoersen van de zogenoemde AI-hyperscalers gemiddeld met circa 140 procent gestegen (Amazon, Alphabet, Microsoft, Meta en Oracle; data: Bloomberg). Ook chipfabrikanten profiteren sterk (ASML +200 procent). De beurswaarde van Nvidia nam in diezelfde periode zelfs met 1.000 procent toe.

Geis et al. (2018) laten zien dat de koersstijging op de Amerikaanse aandelenmarkt sinds de start van de AI-rally vooral toe te schrijven is aan hogere winstverwachtingen en een daling van de aandelenrisicopremie (figuur 2). Zij gebruiken daarvoor een dividend discount-model (DDM), dat koersmutaties toeschrijft aan de verwachte toekomstige winstuitkeringen, de risicovrije rente en een risicopremie. Dat de aandelenrisicopremie volgens hun model sinds 2022 is afgenomen (figuur 3), suggereert dat beleggers toekomstige onzekerheid minder zwaar laten meewegen in hun rendementseis.

De combinatie van hoge winstverwachtingen en een lage risicoperceptie is opmerkelijk. Juist bij nieuwe technologieën zijn toekomstige winsten immers onzeker en gevoelig voor factoren als economische tegenwind, technologische doorbraken van concurrenten of tegenvallende adoptie.

Ook tijdens de dotcom-hausse rond de eeuwwisseling gingen hoge waarderingen gepaard met optimistische winstverwachtingen en een lage risicoperceptie, waarna waarderingen scherp corrigeerden toen verwachtingen werden bijgesteld (Shiller, 2015). Aandelenwaarderingen kunnen in dergelijke omstandigheden dus gevoelig zijn voor een abrupte herwaardering van risico’s. In een recente blog vergelijkt de Europese Centrale Bank de huidige waarderingen met eerdere technologische hypes (ECB, 2026). Zij concludeert dat een beurscorrectie waarschijnlijk is, zelfs als AI de hoge productiviteitsverwachtingen waarmaakt.

In dit artikel analyseren we de potentiële impact van een omslag in het marktsentiment en een daaropvolgende correctie op de Amerikaanse aandelenmarkten voor de Nederlandse economie.

Modelscenario

Om de omslag in het marktsentiment te simuleren, veronderstellen we dat deze zich in eerste instantie vertaalt in een stijging van de aandelenrisicopremie, die schoksgewijs toeneemt van het huidige niveau naar het langjarig gemiddelde. Deze aanname sluit aan bij de literatuur die veranderingen in vereiste risicocompensatie aanwijst als een belangrijke factor voor aandelenwaarderingen, met name in perioden van verhoogde onzekerheid en risicoaversie (Cochrane, 2011; Bekaert et al., 2022).

We gebruiken een DDM-opzet zoals in Geis et al. (2018) om de schok op de wereldwijde aandelenmarkten te kalibreren. De aandelenrisicopremie van circa 4,4 procent wordt schoksgewijs verhoogd naar het langjarig gemiddelde van 6,8 procent over de periode 2002–2025 (figuur 3). De schok die we daarmee geven aan de aandelenrisico­premie komt uit op 240 basispunten. Hiermee komt de veronderstelde schok grosso modo overeen met de door het DDM-model geïmpliceerde schok tijdens de coronapandemie in 2020, maar blijft hij kleiner dan tijdens de mondiale financiële crisis, toen de aandelenrisicopremie met ruim 400 basispunten opliep (figuur 3).

De schok simuleert een afname van de risicobereidheid onder aandelenbeleggers, waarbij beleggers een hogere vergoeding verlangen voor risicodragende beleggingen, terwijl de verwachte winstontwikkeling in het scenario onveranderd blijft. De gekozen schok ligt in lijn met recente ECB-analyses van vergelijkbare scenario’s (ECB, 2026), en wordt verondersteld direct en volledig door te werken over de simulatiehorizon.

De exogene schok in de aandelenrisicopremie voeren we vervolgens in in een macro-economische wereldmodel (NiGEM). We schokken bewust de risicopremie en niet rechtstreeks de winstverwachtingen. In NiGEM zijn winsten endogeen bepaald als de uitkomst van bedrijfsactiviteiten. Een schok in winstverwachtingen vereist daarom ook veronderstellingen over onderliggende factoren zoals productiviteit, kosten, marges en concurrentenprijzen. Bij een schok in winstverwachtingen lopen daardoor reële en financiële effecten door elkaar. Door de risicopremie te schokken, isoleren we het financiële kanaal. We veronderstellen, in lijn met eerdere studies, dat wisselkoersen in de simulatie niet reageren (OESO, 2018).

Macro-effecten van aandelenmark­tcorrectie

Een permanente stijging van de risicopremie op aandelen leidt direct tot scherpe koersdalingen op wereldwijde aandelenmarkten. Nederlandse aandelen dalen in de simulatie met ruim dertig procent (tabel 1). Hoewel fors, ligt een dergelijke correctie binnen de bandbreedte van eerdere perioden van marktstress, zoals tijdens de coronapandemie, toen zowel de AEX-index als de S&P 500 ongeveer 35 procent van hun waarde verloor.

De schok werkt door naar Nederlandse financiële condities, waardoor consumptie, investeringen en economische activiteit worden geraakt. Het wereldwijde verlies op de aandelenbeurzen veroorzaakt op die manier een vertraging van de reële economische groei in Nederland. In het eerste jaar daalt het bbp met 0,8 procent en loopt de werkloosheid met 0,2 procentpunt op ten opzichte van de situatie zonder beurscorrectie. Vooral de bedrijfsinvesteringen krijgen een flinke klap: in het schokjaar liggen ze gemiddeld drie procent onder het basispad en een jaar later bijna vijf procent, doordat bedrijven investeringen uitstellen bij zwakkere buitenlandse vraag en hogere financieringskosten. De consumentenprijzen (CPI) reageren vertraagd en dalen in jaar 2 met 0,4 procentpunt ten opzichte van de situatie zonder aandelenschok.

Na de aandelencrash verlagen centrale banken in de simulatie wereldwijd de rente om de afnemende groei en dalende inflatie te dempen. In de reactiefunctie van NiGEM verlaagt de Europese Centrale Bank in het eerste jaar de beleidsrente met in totaal 50 basispunten, en uiteindelijk tot ruim 80 basispunten onder het oorspronkelijke pad. Lagere rentes versoepelen de financiële condities, stimuleren de bestedingen en ondersteunen het economische herstel. Na drie jaar is het bbp daarom nog maar 0,4 procentpunt lager dan het basispad en is de werkloosheid weer genormaliseerd, hoewel het prijspeil dan nog circa 0,8 procentpunt onder het basispad ligt. De aandelenprijzen herstellen enigszins maar blijven veel lager dan voor de schok.

Directe effecten van aandelenmarkt­correctie

Naast de macro-economische effecten van een aandelenmarktcorrectie is het eveneens interessant om na te gaan wat de directe blootstelling is van Nederlandse huishoudens en financiële instellingen aan internationale kapitaalmarkten. Hoewel de directe blootstelling van huishoudens aan de private sector in de VS met ongeveer 19 miljard euro beperkt is, is de indirecte blootstelling via pensioenbeleggingen aanzienlijk. Nederlandse pensioenfondsen hebben ongeveer 270 miljard euro belegd in Amerikaanse aandelen en participaties in beleggingsfondsen. Voor verzekeraars bedraagt deze blootstelling circa 4 miljard (figuur 4). Een correctie op aandelenmarkten kan daardoor leiden tot waardeverliezen bij institutionele beleggers en pensioenvermogens. Daarbij geldt wel dat gepensioneerden doorgaans minder zijn blootgesteld aan aandelen en andere risicovollere beleggingen dan jongere deelnemers. Eventuele verliezen zullen daardoor vooral neerslaan bij deelnemers die nog geen pensioen ontvangen en nog voldoende tijd hebben om dergelijke verliezen te herstellen.

Niet alleen het niveau van waarderingen is relevant, maar ook de concentratie ervan. De Magnificent Seven waren vorig jaar verantwoordelijk voor 45 procent van het rendement van de S&P 500 en vertegenwoordigen circa een derde van de index. Hierdoor neemt de gevoeligheid van aandelenportefeuilles voor een herwaardering van een beperkt aantal technologiebedrijven toe en nemen de gebruikelijke diversificatievoordelen af (DNB, 2025a; DNB, 2025b).

Een bijkomende factor is dat de blootstelling van met name pensioenfondsen geconcentreerd is in een beperkt aantal Amerikaanse techaandelen (DNB, 2025b) – mede door passieve beleggingsstrategieën. In absolute zin beleggen ze een groot percentage van hun middelen in aandelen (circa twintig procent, beduidend hoger dan bij Nederlandse verzekeraars die vrijwel volledig vastrentend beleggen) waarbij ze begin dit jaar voor ongeveer 160 miljard euro aan beleggingen in technologiebedrijven aanhielden, waarvan circa 110 miljard direct of indirect in de Verenigde Staten. Dat komt overeen met ongeveer 45 procent van hun beursgenoteerde aandelenportefeuille, en circa 9 procent van hun totale vermogen.

Conclusie

De hoge waarderingen op de Amerikaanse aandelenmarkt weerspiegelen het optimisme over de AI-gestuurde winstgroei, maar gaan ook gepaard met een sterke concentratie in technologiebedrijven en een lage aandelenrisicopremie. Dit maakt aandelenmarkten gevoelig voor correcties, bijvoorbeeld in een scenario waarin de onzekerheid rond de toepassing van AI toeneemt.

De aanhoudende geopolitieke spanningen en onzekerheid over de economische vooruitzichten kunnen een dergelijke correctie versterken doordat ze het vertrouwen in toekomstige kasstromen schaden. Tegelijkertijd financieren veel AI-bedrijven hun omvangrijke investeringen steeds vaker met schuld, waardoor hun gevoeligheid voor tegenvallers toeneemt en koerscorrecties potentieel kunnen worden versterkt (Gunther en Serrano Ascandoni, 2026).

Toch lijken de eventuele economische gevolgen van een correctie voor Nederland beheersbaar te blijven, al kan de financiële impact aanzienlijk zijn voor Nederlandse pensioen­fondsen vanwege hun relatief grote blootstelling aan Amerikaanse technologieaandelen. Daarbij lijkt de grootste kwetsbaarheid voor Nederland niet zozeer een directe afhankelijkheid van AI, als wel de concentratie van vermogensrisico’s in een beperkt aantal mondiale technologiebedrijven. De toenemende verwevenheid van Nederlandse pensioenvermogens met deze ondernemingen onderstreept het belang van het nauwgezet blijven monitoren van ontwikkelingen op de Amerikaanse aandelenmarkten.

Getty Images

Literatuur

Bekaert, G., E.C. Engstrom en N.R. Xu (2022) The time variation in risk appetite and uncertainty. Management Science, 68(6), 3975–4004.

Cochrane, J.H. (2011) Presidential address: Discount rates. The Journal of Finance, 66(4), 1047–1108.

Damodaran, A. (2013) Country default spreads and risk premiums. New York University, Stern School of Business. Te vinden op pages.stern.nyu.edu.

DNB (2025a) Overzicht financiële stabiliteit – Voorjaar 2025. DNB Publicatie, 20 mei.

DNB (2025b) Risico’s voor financiële instellingen door blootstelling aan tech­aandelen nemen toe. DNB Nieuwsbericht, 17 december.

ECB (2026) The AI boom: rational enthusiasm or the next dot-com bubble? European Central Bank, Blog, 17 augustus.

Geis, A., D. Kapp, K.L. Kristiansen (2018) Measuring and interpreting the cost of equity in the euro area. European Central Bank Economic Bulletin, 4/2018.

Gordon, M.J. en E. Shapiro (1956) Capital equipment analysis: The required rate of profit. Management Science, 3(1), 102–110.

Gunther, T. en P. Serrano Ascandoni (2026) AI-bedrijven vergroten hun schuldfinanciering in recordtempo. ESB, 111(4856), 190.

OESO (2018) Rising financial integration amplifies the global impact of financial market shocks. OECD Economics Department, 9 augustus.

Shiller, R.J. (2015) Irrational exuberance: Revised and expanded third edition. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Auteurs

Plaats een reactie