Gemeenten aan zet

In plaats van talent wordt de sociaal-economische achtergrond van kinderen weer bepalender voor de kansen die ze krijgen. Om de kansengelijkheid te bevorderen, zet de Rijksoverheid nadrukkelijk in op lokaal, gedecentraliseerd beleid, en steeds meer gemeenten nemen het thema op in hun coalitieakkoord. Maar is een decentrale aanpak wel effectief?

Voor veel gemeenten leiden Wmo-taken tot financiële kopzorgen en ze zijn daarom voortdurend op zoek naar manieren om uitgaven te beheersen. Steeds vaker zoeken gemeenten daarbij de randen op van wat juridisch toelaatbaar is, of gaan daar zelfs overheen. Dat bespaart misschien geld op de korte termijn, maar holt ook de rechtsbescherming uit.

Sinds de decentralisatie in 2015 hebben gemeenten er veel taken bij gekregen, met name in het sociaal domein en de (langdurige) zorg. Ondertussen gaat de financiering vanuit het Rijk omlaag. Hoe staan gemeenten ervoor?

In 2015 was het oogmerk van de decentralisatie van de jeugdzorg om tot een verbetering van de doelmatigheid te komen. Sindsdien zijn de kosten echter jaarlijks met negen procent gestegen, en in 2023 en 2024 zien we een versnelling daarvan. Zet die trend door, dan lopen personeelstekorten en wachtlijsten verder op. Wat is er nodig om de gedecentraliseerde jeugdzorg te laten functioneren?

Elf jaar geleden zijn belangrijke overheidstaken in het sociaal domein en de (langdurige) zorg gedecentraliseerd naar de gemeenten. Sindsdien is de vraag ernaar sterk toegenomen. Dat komt zowel doordat het decentrale systeem weeffouten kent, als door maatschappelijke trends die om andere oplossingen vragen dan gemeentelijke ondersteuning.

Na de kredietcrisis in 2009 zijn de investeringen van gemeenten gedaald en niet meer opgeveerd. Terwijl maatschappelijke opgaven om meer investeringen vragen, staan er de komende tijd opnieuw bezuinigingen op het gemeentefonds ingeboekt. Dit zet de investeringen verder onder druk.

In Nederland hebben meer dan 286.000 personen een openstaande bijstandsschuld bij hun gemeente. Het kabinet wil gemeenten meer ruimte geven om deze schulden terug te dringen. In hoeverre verschillen bijstandsschulden tussen G4-gemeenten, en wat is hierin de rol van beleid en uitvoering?