Activistische aandeelhouders

Als Nederland zijn klimaatdoelen wil halen, moeten we erkennen dat het kapitaal dat daadwerkelijk verandering in bedrijven kan realiseren, niet op de beurs ligt maar in de private-equitysector. Dat vraagt ook wat van de sector zelf.

Activisme van aandeelhouders werd traditioneel geassocieerd met winstbejag. De laatste jaren richt activisme zich ook op milieu-, sociale en governance-aspecten (ESG). Europa moedigt dat aan, terwijl in Amerika de tegenreactie dominant is.

De gedachte achter het ESG-raamwerk – dat van bedrijven vraagt om te rapporteren over de milieu-, sociale en governance-aspecten van hun activiteiten – was dat transparantie leidt tot verduurzaming van het bedrijfsbestuur. Na twee decennia blijkt dat transmissiemechanisme niet te werken.

Nederlandse pensioenfondsen beheren een groot vermogen en beschikken daarmee over aanzienlijke invloed om via hun beleggingsbeleid bij te dragen aan klimaatmitigatie en -adaptatie. Veel fondsen spreken deze ambitie ook uit. Maar vertalen die intenties zich in duurzame beleggingskeuzes?

Amerikaanse vermogensbeheerders spelen een steeds ­grotere rol op de Europese kapitaalmarkt. Ze stemmen echter veel vaker dan Europese vermogensbeheerders tegen voorstellen die bedrijfsbesturen aansporen om meer te doen aan de milieu-, sociale en governance-aspecten (ESG) van het bedrijfsmodel. Meer inzicht in hun stemgedrag kan dat veranderen.

Pensioenfondsdeelnemers hebben verschillende duurzaamheidsvoorkeuren. Vooral wanneer deelnemers sterke duurzaamheidsvoorkeuren hebben, kan een onjuiste inschatting van hun voorkeuren leiden tot significante welvaartsverliezen.

Rob Bauer, Jules van Binsbergen en Esther Eiling betogen in ESB dat de onderbouwing voor het uitbreiden van de missie van pensioenfondsen richting het bijdragen aan een leefbare wereld nog niet overtuigt. Hoewel veel van de argumenten van BBE hout snijden, beklijft na het lezen van hun artikel een wel erg somber beeld over het draagvlak voor en de effectiviteit van maatschappelijk verantwoord beleggen.

Aandeelhoudersactivisme draait niet langer alleen om rendement, maar krijgt steeds vaker een ideologische lading. Nieuwe regelgeving, technologische ontwikkelingen en polarisatie werken dit type activisme in de hand en maken aandeelhouderssentiment moeilijker voorspelbaar. Hoewel de directe impact vooralsnog beperkt lijkt, vraagt deze ontwikkeling om alertheid van Nederlandse financiële instellingen en toezichthouders.

De vier grootste Amerikaanse vermogensbeheerders (BlackRock, Vanguard, State Street en Fidelity Investments) hebben stilletjes een achtste van de Nederlandse beursgenoteerde bedrijven onder beheer. Met het verworven stemrecht beïnvloeden ze de koers van Nederlandse bedrijven, bijvoorbeeld wat betreft hun klimaatbeleid.

Nederlandse pensioenfondsen breiden steeds vaker hun kerntaak – het bieden van adequate pensioenen – uit met de ambitie om actief bij te dragen aan een leefbare wereld. Maar de onderbouwing daarvan overtuigt nog niet. De dubbele doelstelling maakt het bovendien lastiger om bestuurders af te rekenen op hun beleggingskeuzes.